Düdüklü tencerede yemek daha çabuk pişer, çünkü artan basınç suyun kaynama noktasını yükseltir.
Maddenin Halleri konusu katı, sıvı, gaz ve plazma hâllerini, hâl değişimlerini ve bu değişimleri belirleyen tanecikler arası etkileşimleri inceler. Bir sıvı, buhar basıncı dış basınca eşitlendiğinde kaynar; dağ başında suyun daha düşük sıcaklıkta kaynamasının nedeni budur. Katılarda iyonik, kovalent, moleküler ve metalik kristal türleri farklı özellikler gösterir.
Sorular bir maddenin gözlenen özelliklerinden tanecik yapısını çıkarmayı, ayrımsal damıtma gibi endüstriyel uygulamaları yorumlamayı ya da hâller arasındaki temel farkları ayırt etmeyi ister.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Plazmayı gaz hâlinden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Plazmanın elektrik yükü taşıyan tanecikler içermesi
Kısaca — Plazma, iyonlaşma sonucu oluşan serbest elektronlar ve iyonlar gibi elektrik yükü taşıyan tanecikler içerir; doğru seçenek B’dir. Bu hareketli yükler plazmanın elektrik akımını iletmesini ve elektromanyetik alanlardan etkilenmesini sağlar. Çeldiricilerdeki sürekli hareket, sıkıştırılabilme, belirli bir şeklin olmaması ve bulunduğu kabı doldurma özellikleri gazlarda da görüldüğünden ayırt edici değildir.
2. soruOrta
Bir öğrenci sofra tuzunun (NaCl) özelliklerini inceliyor ve şu gözlemleri not ediyor:
Katı hâlde elektrik akımını iletmiyor.
Erimiş hâlde elektrik akımını iletiyor.
Erime noktası yüksektir.
Bu gözlemlere göre NaCl katısındaki tanecikleri bir arada tutan etkileşim aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — İyonik bağ
Kısaca — Katı hâlde hareketsiz olan zıt yüklü iyonların sıvı hâlde serbestçe hareket edebilmesi ve güçlü elektrostatik çekimden dolayı erime noktasının yüksek olması, bağın iyonik bağ olduğunu gösterir.
Sodyum klorür (NaCl),Na+ katyonları ile Cl− anyonları arasındaki güçlü elektrostatik çekim kuvvetiyle oluşan iyonik bir bileşiktir. Katı örgüde iyonlar sabit konumlarda yalnızca titreşim yaptığından elektrik iletilmez; ancak madde eritildiğinde iyonlar serbest hareket kazanarak elektrik akımını taşır. Ayrıca zıt yüklerin birbirini kuvvetle çekmesi tuzun erime noktasını oldukça yukarı taşır. Öğrenciler yüksek erime noktasını görünce güçlü kovalent bağ seçeneğine yönelebilir; ancak kovalent bağlı bileşikler eritildiklerinde serbest iyon oluşturmadıkları için eriyikleri de yalıtkandır.
3. soruOrta
Havadan endüstriyel olarak azot ve oksijen elde etmek için hava önce soğutulup basınç altında sıvılaştırılır, ardından sıvı hava yavaş yavaş ısıtılır.
Bu yöntemle azot ve oksijenin ayrılmasında hangi fiziksel özelliklerinin farklı olmasından yararlanılır?
Cevabı göster
Cevap: D — Kaynama noktası
Kısaca — Sıvı havanın yavaş ısıtılması ayrımsal damıtmadır; azot ve oksijen kaynama noktalarının farklı olmasından yararlanılarak ayrılır.
Azotun kaynama noktası −196∘C, oksijeninki −183∘C olduğundan sıvı hava ısıtılırken önce azot buharlaşır, ardından oksijen ayrılır. Süreç erime değil kaynamadır; özkütle, çözünürlük veya mol kütlesi bu ayırmanın dayandığı özellik değildir. Negatif sıcaklıkları karşılaştırırken −196’nın −183’ten küçük olduğuna dikkat et.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.