Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler — AYT Tarih-1 ve Tarih-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 2 soru
Uygulamada bu konudan 12 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Tarih-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Tarih-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Osmanlı ordusu, maaşını merkezden alan kapıkulu askerleri ile taşrada dirlik geliriyle beslenen tımarlı sipahilerin dengesine dayanıyordu.
Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler konusu bu dengenin nasıl kurulduğunu, devşirme sistemini, yeniçeri ve kapıkulu süvarilerini, akıncıları ve donanmayı kapsar. Devşirme sistemiyle Hristiyan ailelerden alınan çocuklar Türk-İslam kültürüyle yetiştirilir, Acemi Ocağı'ndan sonra kapıkulu ocaklarına aktarılırdı.
Bu dengenin zamanla bozulması da konunun önemli bir parçasıdır. AYT'de askerî kurumların işlevi ve bu kurumlardaki değişimin sonuçları sorulur; “değildir” biçiminde olumsuz soru kökleri de görülür.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Aşağıdakilerden hangisi XVI. yüzyılın sonlarından itibaren tımar sisteminin bozulmasında etkili olan nedenlerden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: A — Kapıkulu Ocakları’na ayrılan ulufenin bu dönemde azaltılması
Kısaca — Kapıkulu Ocakları’na ayrılan ulufeler bu dönemde azaltılmamış, aksine asker mevcudunun aşırı büyümesiyle birlikte hazineye binen ulufe yükü olağanüstü artmıştır.
XVI. yüzyılın sonlarından itibaren dirliklerin liyakatsiz kimselere dağıtılması, ateşli silah teknolojisinin yaygınlaşmasıyla atlı sipahilerin geri plana düşmesi ve uzun süren savaşlar tımar sistemini temelinden sarsmıştır. Devlet, azalan sipahi gücünü telafi edebilmek için merkezdeki kapıkulu askerlerinin sayısını hızla çoğaltmış; bu durum ulufelerin azaltılmasına değil, hazineden çıkan maaş miktarının katbekat yükselmesine sebep olmuştur. Dolayısıyla ulufenin azaltıldığı yönündeki ifade tarihsel gerçeklerle bağdaşmaz ve bir bozulma nedeni sayılamaz.
2. soruKolay
XVI. yüzyılın sonlarından itibaren birçok tımar toprağının geliri iltizam yoluyla mültezimlere devredilirken, aynı dönemde kapıkulu ocaklarındaki asker sayısı hızla artmıştır.
Bu iki gelişmenin birlikte ortaya çıkardığı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Taşrada asker yetiştiren geleneksel düzen zayıflarken merkezi ordunun hazineye bağımlılığının artması
Kısaca — Tımarın iltizama devredilmesi taşradaki geleneksel sipahi ordusunu eritirken, kapıkulu mevcudunun hızla artması merkezî ordunun doğrudan hazineye olan mali bağımlılığını büyütmüştür.
Tımar topraklarının peşin para karşılığı mültezimlere kiralanması (iltizam), dirlik gelirleriyle beslenen yerel atlı sipahi düzeninin tasfiye olmasına yol açmıştır. Eş zamanlı olarak kapıkulu ocaklarının kalabalıklaşması ise devletin nakit maaş (ulufe) ödeme zorunluluğunu artırarak hazineyi daha da zor bir mali kıskaç içine sokmuştur. Sonuç olarak taşranın devlete asker yetiştiren üretim-güvenlik dengesi çökerken, hazineye bağımlı merkezî ordunun büyüklüğü ve maliyeti katlanmıştır.
3. soruKolay
Osmanlı askerî teşkilatında yeniçeriler ve tımarlı sipahiler bulunmaktaydı.
Bu iki unsurun birlikte kullanılması aşağıdakilerden hangisini sağlamaya yöneliktir?
Cevabı göster
Cevap: C — Merkez ordusu ile taşra eyalet kuvvetleri arasında denge sağlama
Kısaca — Osmanlı ordusu, başkentte padişaha doğrudan bağlı maaşlı merkez kuvveti (yeniçeriler) ile geniş eyaletlerde dirlik gelirleriyle finanse edilen atlı birlikleri (tımarlı sipahiler) bir arada kullanarak hem askerî hem de siyasi bir denge kurmuştur.
Yeniçeriler padişaha doğrudan bağlı, sürekli ve maaşlı (ulufe) bir kapıkulu ordusu olarak merkezî otoritenin güvencesiydi. Tımarlı sipahiler ise devlet hazinesine yük olmadan taşrada vergi gelirleriyle beslenen, sefer zamanı orduya katılan geniş eyalet süvarileriydi. Bu iki gücün birlikte bulunması, devlete hem daimi ve profesyonel bir merkez kuvveti sağlamış hem de geniş coğrafyadan beslenen eyalet süvarilerini aynı askerî düzende birleştirme imkânı vermiştir.
4. soruKolay
I. Murat döneminde, doğrudan merkezî hazineden ulûfe alan kapıkulu ocakları kurularak daimi ve maaşlı birlikler oluşturulmuştur.
Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Devletin her dönem savaşa hazır, düzenli bir güce sahip olmasını sağlamak
Merkezî hazineden maaş alan, sürekli hazır bulunan bu asker sınıfının kuruluş amacı, devletin tımarlı sipahi mevsiminden bağımsız her an savaşa hazır bir gücü olmasını sağlamaktır. Tımar sistemi bu dönemde ortadan kalkmamış, iki yapı bir arada sürmüştür.
5. soruKolay
Anadolu Selçuklu ve Beylikler döneminde şehirlerde esnaf ve zanaatkârların ahlaki ve mesleki disiplinini sağlayan ahi teşkilatı mensuplarından bir kısmı, uç bölgelerinde gaza ve cihat faaliyetlerine de katılmıştır.
Bu bilgiye dayanarak ahi teşkilatıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Ekonomik işlevinin yanı sıra askeri-dini faaliyetlerde de rol oynadığı
Kısaca — Ahilik, şehirlerde esnaf ve zanaatkârların mesleki-ahlaki düzenini kuran ekonomik bir teşkilat olmanın yanı sıra mensuplarının gaza ve cihat faaliyetlerine katılmasıyla askerî-dinî bir misyon da üstlenmiştir.
Metinde geçen ‘esnaf disiplini’ ifadesi teşkilatın ekonomik temelini, ‘uç bölgelerindeki gaza ve cihat’ ifadesi ise askerî ve dinî boyutunu açıkça gösterir. Seçeneklerdeki ‘yalnızca askerî bir kurum olduğu’ veya ‘sadece Osmanlı’da görüldüğü’ gibi sınırlandırıcı yargılar gövdedeki bilgilerle doğrudan çelişir. Ahilik, özellikle Beylikler döneminde fetihlerin kalıcılaşmasında hem sosyo-ekonomik düzeni hem de muharip gücü bir arada sunan çok yönlü bir kurumdur.
6. soruKolay
Gelibolu’da kurulan tersanede inşa edilen gemilerle güçlenen Osmanlı donanması, XV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren önemli bir güç haline gelmiştir.
Bu gelişmenin Osmanlı Devleti’ne sağladığı katkı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Akdeniz ticareti ve deniz güvenliğinde söz sahibi olma imkânı
Kısaca — Donanmanın güçlenmesi, Osmanlı Devleti’nin deniz ticaret yollarını koruma ve denizlerde askerî güç kullanma kapasitesini artırmıştır. Böylece Akdeniz ticareti ve deniz güvenliğinde söz sahibi olma imkânı sağlanmıştır. Donanmanın güçlenmesi, kara ordusuna duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmaz veya rakip donanmaları diplomatik yollarla sınırlandırma yetkisi vermez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.