Türk-İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet — AYT Tarih-1 ve Tarih-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 4 soru
Uygulamada bu konudan 12 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Tarih-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Tarih-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Türk-İslam devletlerinde yönetim, hükümdarın koyduğu örfi kurallar ile şer'i hukukun birlikte işlediği bir düzene dayanırdı.
Türk-İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet konusu bu devletlerin yönetim teşkilatını (divan, vezir, müstevfi, tuğrai gibi görevliler), ordu yapısını, ikta sistemini, eğitim kurumlarını ve bilim hayatını kapsar. İbn Sina ve Farabi gibi bilginler bu kültür ortamında yetişmiştir.
Anadolu'da kervansaraylar, darüşşifalar ve medreseler hem mimari hem toplumsal hizmet bakımından öne çıkar. AYT'de kurumlar ve unvanlar hakkında önermeler verilip hangilerinin doğru olduğu ya da hangisinin listeye ait olmadığı sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Nizamülmülk’ün öncülüğünde kurulan Nizamiye medreseleriyle ilgili;
I. Öğrencilere burs verilerek eğitim özendirilmiştir.
II. Devlete nitelikli memur ve bilgin yetiştirmek amaçlanmıştır.
III. Bu medreselerde yalnızca askerî eğitim verilmiştir.
IV. Sistemli bir eğitim kurumu olarak farklı şehirlerde medreseler açılmıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: D — I, II ve IV
Nizamiye medreseleri burslu öğrenciler yetiştirmiş, devlete memur ve ilim adamı kazandırmayı amaçlamış ve çeşitli şehirlerde açılmıştır (I, II, IV); askerî eğitim vermek amacı taşımadıklarından III yanlıştır.
2. soruKolay
Türk-İslam devletlerinde savaş esiri ya da satın alma yoluyla saraya alınan çocuklar özel bir eğitimden geçirilerek yetişkinlik döneminde orduda komutan veya devlet kademelerinde görevli olarak istihdam edilmiştir.
Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Hükümdara sadık, güvenilir bir asker ve yönetici kadrosu oluşturmak
Küçük yaştan itibaren özel eğitilen bu kişilerin bağları aile/boy ilişkilerinden bağımsız olarak doğrudan hükümdara dayandığından, uygulamanın amacı hükümdara sadık bir asker-yönetici kadrosu yetiştirmektir.
3. soruKolay
Anadolu Selçuklu Devleti’nin merkez ve taşra teşkilatında idari, askerî ve adli görevleri yerine getiren görevliler farklı unvanlar kullanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Anadolu Selçuklu Devleti yönetim teşkilatında kullanılan unvanlardan biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: A — Sadrazam
Kısaca — Sadrazam Osmanlı yönetim unvanıdır; Anadolu Selçuklularında bu düzeydeki görev vezirliktir.
Anadolu Selçuklu teşkilatında subaşı taşrada askerî ve güvenlik işlerine bakar, pervane menşur ve ikta işleriyle uğraşan yüksek görevlidir, naib hükümdara vekâlet eder, atabey ise şehzadelerin eğitiminden sorumludur. Bu nedenle listede Selçuklu yönetim teşkilatına ait olmayan unvan sadrazamdır.
4. soruKolay
Türk-İslam devletlerinde hükümdarların, eski Türk inanışındaki “Tanrı tarafından verilen yönetme yetkisi” (kut) anlayışını İslami halifelik ve sultanlık kavramlarıyla birleştirerek meşruiyetlerini pekiştirdikleri görülür. Bu devletlerde hükümdarın kararları, hem eski Türk töresine hem de İslam hukukuna dayandırılmaya çalışılmıştır.
Buna göre Türk-İslam devletlerindeki yönetim anlayışı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: D — Eski Türk devlet anlayışı ile İslami esaslar bir sentez oluşturacak şekilde bir arada sürdürülmüştür.
Kısaca — Türk-İslam devletleri, Orta Asya Türk devlet geleneğindeki kut ve töre anlayışını İslami kurumlarla birleştirerek özgün bir yönetim sentezi oluşturmuşlardır.
Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra köklü siyasi ve hukuki geleneklerini tamamen terk etmemiş, onları İslamiyet’in ilkeleriyle kaynaştırarak yaşatmışlardır. Metinde açıkça belirtildiği gibi kut anlayışı halifeden onay (menşur) alma ve sultan unvanıyla meşrulaştırılmış; töre ise şeri hukukun yanında örfi hukuk olarak varlığını korumuştur. Bu durum, yönetimin yalnızca İslam hukukuna dayandığı ya da eski Türk devlet geleneğinin tamamen terk edildiği yönündeki iddiaları çürütür; iki geleneğin dengeli bir sentez oluşturduğunu gösterir.
5. soruKolay
Büyük Selçuklu Devleti’nde, eski Türk devlet anlayışının bir yansıması olan ülüş sistemi gereği ülke toprakları hanedan üyelerinin ortak malı sayılmış, bu üyeler melik unvanıyla farklı bölgelerde görevlendirilmiştir.
Bu uygulama aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirilemez?
Cevabı göster
Cevap: A — Ticaret yollarının güvenliğinin bu uygulamayla ilk kez sağlanmasıyla
Ülüş sistemi, toprağın hanedan üyeleri arasında paylaştırılmasına dayandığından taht kavgalarına, yerel güçlerin öne çıkmasına, merkezî otoritenin zayıflamasına ve parçalanmaya yol açmıştır; ticaret yollarının güvenliği ise bu sistemle değil kervansaray ve ordu teşkilatıyla ilişkilidir.
6. soruKolay
Türk-İslam devletlerinde vakıf sistemi yaygın bir şekilde uygulanmıştır. Vakıflar aracılığıyla cami, medrese, hastane, köprü ve kervansaray gibi yapılar inşa edilmiş; bu yapıların bakım ve işletme giderleri de vakıf gelirleriyle karşılanmıştır.
Buna göre vakıf sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Sosyal devlet anlayışının bir yansımasıdır.
Vakıflar aracılığıyla cami ve medrese gibi dinî-eğitim yapılarının yanı sıra hastane, köprü ve kervansaray gibi toplumun farklı ihtiyaçlarına yönelik yapıların da inşa edilmesi, vakıf sisteminin sosyal devlet anlayışını yansıttığını göstermektedir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.