Uluslararası İlişkilerde Denge Stratejisi (1774-1914) — AYT Tarih-1 ve Tarih-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 7 soru
Uygulamada bu konudan 13 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Tarih-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Tarih-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Kendi gücüyle korunamayan topraklarını Avrupalı büyük devletlerin birbirleriyle rekabetinden yararlanarak korumaya çalışan Osmanlı için denge politikası bir zorunluluktu.
Uluslararası İlişkilerde Denge Stratejisi (1774-1914) konusu Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilikle başlayan isyanları, Yunanistan'ın bağımsızlığını, Mısır sorununu, Boğazlar meselesini, Kırım Savaşı ile Paris Antlaşması'nı, Osmanlı-Rus savaşlarını ve Balkan Savaşları'nı kapsar.
Büyük devletlerin Osmanlı'ya yaklaşımı çıkarlarına göre değişmiş, bu durum Şark Meselesi adıyla anılmıştır. AYT'de bir antlaşma veya bunalımın sonucu ya da büyük devletlerin bir gelişmeye tepkisinin nedeni sorulur; öncüllü yargı soruları da görülür.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın 1830’lu yıllarda Osmanlı merkezî yönetimine karşı isyan etmesiyle ilgili;
I. Osmanlı Devleti, Rusya’dan askerî yardım istemek zorunda kalmıştır.
II. Avrupalı büyük devletler bu isyan karşısında kayıtsız kalmıştır.
III. Boğazlar meselesi uluslararası bir sorun hâline gelmiştir.
yargılarından hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve III
Osmanlı Devleti, Kavalalı’nın ordusu karşısında zor durumda kalarak Rusya’dan yardım istemiş, bu da Hünkâr İskelesi Antlaşması ile Rusya’nın boğazlar üzerindeki etkisini artırarak meseleyi yeniden uluslararası bir soruna dönüştürmüştür (I ve III doğru); İngiltere ve Fransa bu gelişme karşısında tedirgin olup harekete geçtiğinden II yanlıştır.
2. soruKolay
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalanan Ayastefanos Antlaşması’yla Balkanlarda büyük bir Bulgar Devleti kurulması kararlaştırılmıştır. Ancak bu durumdan memnun olmayan İngiltere ve Avusturya’nın girişimleriyle Berlin’de yeni bir kongre toplanmıştır.
İngiltere ve Avusturya’nın Berlin Kongresi’ni toplatmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Rusya’nın Balkanlarda elde ettiği kazanımların kendi çıkarlarını tehdit etmesi
Büyük bir Bulgar Devleti’nin Rusya’ya bağımlı kalması, Rusya’nın Balkanlar ve Akdeniz’deki gücünü artıracağından İngiltere ve Avusturya bu durumu kendi çıkarlarına tehdit görmüş ve antlaşmanın yeniden düzenlenmesini sağlamıştır.
3. soruOrta
1869’da açılan Süveyş Kanalı’nın güvenliğini ve Hindistan’a uzanan deniz yolunu kontrol etmek isteyen İngiltere, 1882 yılında Mısır’ı işgal etmiştir.
Bu gelişmenin Osmanlı Devleti için sonuçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Mısır üzerindeki Osmanlı hâkimiyetinin sembolik bir düzeye inmesi
Mısır işgal sonrasında da hukuken Osmanlı’ya bağlı görünmüş, ancak fiilî yönetim tamamen İngiltere’nin eline geçmiştir; bu da Osmanlı hâkimiyetinin sembolik bir düzeye inmesi anlamına gelir. Mısır resmî olarak ayrılmamış, Osmanlı’nın Afrika’daki diğer toprakları bu olayla aynı anda kaybedilmemiştir.
4. soruKolay
Osmanlı Devleti’nin, Almanya ile Bağdat Demiryolu Projesi gibi ekonomik ve askerî alanlarda yakınlaşması, İngiltere ve Fransa’yı tedirgin etmiştir.
Bu tedirginlik, İngiltere ve Fransa’yı aşağıdaki devletlerden hangisiyle yakınlaşmaya yöneltmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — Rusya
Kısaca — Almanya’nın Osmanlı Devleti üzerindeki artan askerî ve ekonomik nüfuzundan tedirgin olan İngiltere ve Fransa, menfaatlerini korumak amacıyla Rusya ile yakınlaşmıştır.
Almanya’nın Bağdat Demiryolu Projesi ile Basra Körfezi’ne ve Doğu ticaret yollarına ulaşma girişimi, özellikle İngiltere’nin sömürge yollarını ve Rusya’nın güney politikalarını doğrudan tehdit etmiştir. Bu ortak tehdit algısı, İngiltere ve Rusya’nın 1907 Reval Görüşmeleri ile aralarındaki tarihi anlaşmazlıkları sonlandırıp Fransa ile birlikte Üçlü İtilaf Bloku’nu kurmalarına yol açmıştır. Avusturya-Macaristan ise zaten Almanya’nın müttefikidir.
5. soruKolay
Trablusgarp Savaşı ile Osmanlı Devleti’nin zayıfladığını gören Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ, Rusya’nın da desteğiyle Osmanlı Devleti’ne karşı bir ittifak oluşturmuştur.
Bu ittifakın kurulmasında Rusya’nın izlediği politika aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Panslavizm
Kısaca — Rusya’nın Balkanlardaki Slav kökenli halkları Osmanlı Devleti’ne karşı bir araya getirmesinde ve kışkırtmasında dayandığı temel siyaset Panslavizm’dir.
Rusya, Boğazlara ve sıcak denizlere ulaşma stratejisi doğrultusunda Balkanlardaki Ortodoks ve Slav halkları kendi nüfuzu altında birleştirmeyi hedeflemiştir. Bu doğrultuda Bulgaristan, Sırbistan ve Karadağ gibi Slav devletlerinin Osmanlı’ya karşı ittifak kurmasına öncülük etmiştir. Panislamizm Müslüman birliğini savunurken, sömürgecilik veya kapitülasyonlar Rusya’nın bu yerel Balkan ittifakındaki ideolojik zeminini açıklamaz.
6. soruKolay
1878 Berlin Antlaşması’nın 61. maddesiyle Osmanlı Devleti’nin Doğu Anadolu’da Ermeniler için ıslahat yapma yükümlülüğü altına girmesi hükme bağlanmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi bu maddenin sonuçlarından biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ermenilerin Doğu Anadolu’da bağımsız bir devlet kurmasının bu antlaşmayla kesinleşmesi
Kısaca — Berlin Antlaşması’nın 61. maddesi Doğu Anadolu’da Ermeniler lehine ıslahat yapılmasını öngörmüş, ancak bağımsız bir Ermeni devletinin kurulmasını kesinleştirmemiştir.
Bu madde ile Ermeni meselesi Osmanlı Devleti’nin iç meselesi olmaktan çıkarak uluslararası bir nitelik kazanmış ve Avrupalı devletlerin Osmanlı iç işlerine müdahalesine zemin hazırlamıştır. Ancak antlaşma metninde Ermenilere bağımsız bir devlet kurma hakkı tanınmamış; yalnızca Avrupalı devletlerin gözetiminde ıslahat yapılması karara bağlanmıştır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.