Tarih ve Zaman — AYT Tarih-1 ve Tarih-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 9 soru
Uygulamada bu konudan 13 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Tarih-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Tarih-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Tarih bilimi geçmişi doğrudan gözlemleyemez; ona ancak belgeler, kalıntılar ve tanıklıklar aracılığıyla ulaşır.
Tarih ve Zaman konusu tarihin tanımını ve yöntemini, ana kaynak ile yardımcı kaynak ayrımını, arkeoloji, paleografya, nümizmatik ve kronoloji gibi yardımcı bilimleri ve takvim sistemlerini kapsar. Tarih yazıcılığının hikâye edici, öğretici ve araştırmacı türleri de bu başlıktadır: olayları süsleyerek sıralayan anlatım ile neden-sonuç ilişkisini sorgulayan araştırmacı yöntem birbirinden ayrılır.
Hicri, Rumi ve Miladi takvimler gibi farklı sistemler, aynı olayın farklı tarihlerle kaydedilmesine yol açar. AYT'de bir durum anlatılıp hangi ilkeye ya da soruna örnek olduğu sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir yazar, geçmişte yaşanan olayları öykü biçiminde, kronolojik bir sırayla ve çoğunlukla efsanevi unsurlarla süsleyerek anlatmış; olaylar arasında neden-sonuç ilişkisi kurmaya ya da bilgiyi eleştirel bir süzgeçten geçirmeye özen göstermemiştir.
Bu yazarın benimsediği tarih yazıcılığı türü aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Hikâyeci (rivayetçi) tarih yazıcılığı
Kısaca — Olayları eleştirel bir süzgeçten geçirmeden ve neden-sonuç bağı aramaksızın, efsanevi unsurlarla süsleyip öykü diliyle aktaran tarih yazıcılığı türü hikâyeci (rivayetçi) tarih yazıcılığıdır.
Tarihin babası kabul edilen Herodotos’un öncülük ettiği bu tarzda, anlatılanların doğruluğu bilimsel kanıtlarla araştırılmaz; duyulan rivayetler masalsı bir dille sıralanır. Çeldiricilerde geçen ‘öğretici tarih’ topluma ahlaki veya milli ders verme amacı güderken (Thukydides), ‘bilimsel (analitik) tarih’ belgelere ve neden-sonuç ilkelerine sıkı sıkıya bağlıdır. Soruda tarif edilen yaklaşım bütünüyle hikâyeci tarihe aittir.
2. soruKolay
Aynı savaşı konu alan iki farklı ülkenin ders kitaplarında, savaşın çıkış nedeni ve galip taraf birbirinden oldukça farklı şekilde anlatılmaktadır.
Bu durum tarih yazımıyla ilgili aşağıdaki sorunlardan hangisine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: C — Millî bakış açısıyla öznel yorum yapılması
Aynı olayın farklı ülkelerde farklı biçimlerde sunulması, tarihçinin kendi milliyeti ve bakış açısının etkisiyle öznel yorumda bulunabildiğini gösterir.
3. soruKolay
Bir höyükte yapılan kazıda, farklı derinliklerdeki toprak tabakalarının her birinde ayrı dönemlere ait yapı kalıntıları ve eşyalar bulunmuş; hiçbir tabakada yazılı bir belgeye rastlanmamıştır.
Bu kazı sonucuna göre,
I. Arkeolojik kazılar tarihe veri sağlayabilir.
II. Bir dönem hakkında bilgi edinmek için mutlaka yazılı belge bulunması gerekir.
III. Farklı toprak tabakaları farklı dönemlere ait bilgi taşıyabilir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I ve III
Kazıda yazılı belge bulunmamasına karşın dönemlere ait bilgiler elde edilebilmiştir; bu da II. yargıyı geçersiz kılar, I ve III ise kazı bulgularıyla doğrudan desteklenir.
4. soruKolay
Bir tarihçi, incelediği dönemde ekonomik sıkıntıların halk arasında hoşnutsuzluğa, bu hoşnutsuzluğun ise yönetim üzerinde değişiklik taleplerine yol açtığını; böylece bir gelişmenin hem önceki bir olayın sonucu hem de sonraki bir gelişmenin nedeni olabildiğini belirlemiştir.
Tarihçinin bu belirlemesi, tarihî olayların aşağıdaki özelliklerinden hangisine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: A — Sebep-sonuç ilişkisi içinde zincirleme olarak birbirini takip etmesi
Kısaca — Bir tarihî olayın sonucu, kendisinden sonraki olayın nedenini oluşturarak olayların zincirleme bir sebep-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlanmasını sağlar.
Tarihsel süreçte olaylar birbirinden yalıtılmış olarak gerçekleşmez; bir gelişme hem kendinden öncekilerin bir sonucu hem de sonrakilerin bir sebebi olarak ortaya çıkar. Metinde belirtildiği gibi ekonomik sıkıntıların halkta hoşnutsuzluk yaratması ve bu hoşnutsuzluğun da yönetimde değişim taleplerini tetiklemesi tam olarak bu nedensellik bağını örnekler. Bir halkadaki sonucun bir sonraki halkanın nedenine dönüşmesi, tarihî olayların sebep-sonuç ilişkisi içinde zincirleme olarak birbirini takip ettiğini kanıtlar. Sürecin ekonomik ve toplumsal dinamikler barındırması, yalnızca siyasi gelişmelerle sınırlı kaldığı yönündeki yanılgıyı da eler.
5. soruKolay
Bir olayın doğrudan tanıklığına dayanan anlatılar ve olayla ilgili özgün kayıtlar birinci el; bunlardan yararlanılarak hazırlanan araştırma ve incelemeler ikinci el kaynak olarak değerlendirilir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi ikinci el kaynağa örnektir?
Cevabı göster
Cevap: D — Olaydan iki yüzyıl sonra yazılmış bir inceleme eseri
İkinci el kaynaklar olaydan sonra, birinci el belgelere dayanılarak üretilir. İki yüzyıl sonra yazılmış inceleme eseri bu tanımı karşılar; diğerleri olay döneminde oluştuğu için birinci eldir.
6. soruKolay
Tarih biliminin niteliğiyle ilgili;
I. Tarihî olaylar laboratuvar ortamında tekrarlanarak doğrulanabilir.
II. Yeni arkeolojik bulgular, mevcut tarihî yorumların değişmesine yol açabilir.
III. Kaynakların güvenirliğinin sınanması, nesnel bilgiye yaklaşmada etkilidir.
yargılarından hangileri tarih biliminin özellikleriyle uyumludur?
Cevabı göster
Cevap: C — II ve III
Tarihî olaylar deneyle yeniden üretilemez; bu yüzden I yanlıştır. Yeni bulgular yorumları değiştirebilir ve kaynak tenkidi nesnelliği güçlendirir, dolayısıyla II ve III doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.