XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya — AYT Tarih-1 ve Tarih-2 örnek sorular ve çözümleri

Trablusgarp ve Bingazi’nin İtalya’ya bırakılmasıyla Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki son toprağı da elden çıkmış, kıta üzerindeki hâkimiyeti tamamen sona ermiştir. Bu savaş sırasında Osmanlı’nın zayıflığının görülmesi Balkan devletlerini ittifaka yöneltmiş, çekindirmemiştir.

Kısaca — Metinde anlatılan Sarıkamış Harekâtı’nın ağır kış koşulları nedeniyle hedefine ulaşamaması, Kafkas Cephesi’ndeki Osmanlı ordusunun asker sayısının önemli ölçüde azalmasına yol açmıştır.

Kafkas Cephesi’nde Rus birliklerini kuşatmayı hedefleyen bu harekâtta, askerlerimiz çatışmalardan önce dondurucu soğuk, açlık ve salgın hastalıklar nedeniyle çok ağır kayıplar vermiştir. Yaşanan bu büyük insan kaybı, Osmanlı Devleti’nin Doğu Anadolu’daki savunma gücünü kırarak Rus ilerleyişini kolaylaştırmıştır. Kutülamare Zaferi Irak Cephesi’nde, Kanal Harekâtı ise bambaşka bir coğrafyada cereyan etmiş gelişmelerdir.

Osmanlı İttifak saflarında yer almış ve Kafkas, Çanakkale, Irak, Suriye-Filistin gibi çok cepheli bir savaşa girmiştir; savaş Balkanlarla sınırlı değildir.

Kısaca — Yerli halkın ve gönüllü Osmanlı subaylarının direnişi, İtalya’nın bölgeyi kısa sürede ele geçirmesini engelleyerek askerî güç farkını kısmen dengelemiştir. Bu durum, deniz üstünlüğünün karada hızlı başarıyı tek başına güvence altına almadığını gösterir. Verilen bilgiler, başarının kesintisiz düzenli asker sevkinden veya diplomatik baskıdan kaynaklandığını göstermez; bölgedeki Osmanlı egemenliğinin barışla korunduğu sonucuna da ulaşılamaz.

Kısaca — Osmanlı Devleti’nin Kanal Harekâtı’ndaki temel amacı, Süveyş Kanalı’nı denetim altına alarak İngiltere’nin en önemli sömürgesi olan Hindistan ile deniz yolu bağlantısını kesmek ve İngiliz sömürge imparatorluğunun can damarını felce uğratmaktır.

Birinci Dünya Savaşı’nda açılan Kanal Cephesi, Osmanlı Devleti ve müttefiki Almanya’nın planladığı bir taarruz cephesidir. Süveyş Kanalı, Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayarak İngiltere’nin Hindistan ve Uzak Doğu’daki sömürgelerine uzanan en kısa ve stratejik deniz yolunu oluşturmaktaydı. Bu bölgenin ele geçirilmesiyle hem İngiltere’nin sömürgelerinden asker ve hammadde sevkiyatı engellenecek hem de Mısır üzerindeki Osmanlı hâkimiyeti yeniden tesis edilecekti. Kafkasya’daki Rus ilerleyişini durdurma hedefi ise güneydeki bu harekâtla değil, doğuda açılan Kafkas Cephesi ile ilgilidir.

Kısaca — General Townshend komutasındaki İngiliz tümeninin aylarca kuşatıldıktan sonra Halil (Kut) Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetlerine teslim olduğu Kutülamare Zaferi, Irak Cephesi’nde gerçekleşmiştir.

İngiltere, Basra Körfezi üzerinden çıkarma yaparak Abadan petrol sahalarını güvenceye almak ve kuzeye ilerleyip Bağdat’ı ele geçirmek amacıyla Irak Cephesi’ni açmıştır. Selman-ı Pâk Muharebesi’nde durdurulan İngiliz kuvvetleri Kutülamare kasabasına çekilip mevzilenmiş, aylar süren kuşatma neticesinde 13 bini aşkın askeriyle teslim olmak zorunda kalmıştır. Bu büyük askerî başarı sıklıkla Kanal veya Suriye-Filistin cephelerindeki çatışmalarla karıştırılsa da doğrudan Dicle Nehri boyunca yürütülen Irak Cephesi mücadelelerinin bir parçasıdır.