Millî Mücadele'ye Hazırlık… — AYT Tarih-1 ve Tarih-2

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın, İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkı tanıyan maddesi, işgallerin hukuki kılıfı hâline geldi.

Millî Mücadele'ye Hazırlık: Mondros, İşgaller, Cemiyetler, Genelgeler ve Kongreler konusu, bu ateşkesten Heyet-i Temsiliye'nin Ankara'ya gelişine kadar uzanan süreci kapsar. Amasya Genelgesi'ndeki, milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağı ifadesi, millî egemenliğe giden yolun ilk açık işaretidir.

Erzurum Kongresi ise bölgesel bir toplantı olmasına karşın ulusal nitelikte kararlar almıştır. Sorularda olayların kronolojik sırası ya da genelge ve kongre kararlarının millî egemenlik ve tam bağımsızlıkla ilişkisi yorumlatılır.

Örnek sorular

Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.

1. soruKolay

Millî Mücadele döneminde, Anadolu’da Millî Cemiyetler kurulurken; Pontus Rum Cemiyeti, Mavri Mira gibi azınlık cemiyetleri de örgütlenmiştir.

Millî Cemiyetler ile azınlıkların kurduğu cemiyetlerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Manda ve himaye fikrini benimsemeleri✗ Bu değilAnadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısı altında birleşmeleri✗ Bu değilBelirli bir bölgenin geleceğiyle ilgili siyasi bir amaç gütmeleri✓ Doğruİstanbul Hükûmeti tarafından resmî olarak desteklenmeleri✗ Bu değilBağımsız bir Türk devleti kurmayı hedeflemeleri✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Belirli bir bölgenin geleceğiyle ilgili siyasi bir amaç gütmeleri

Kısaca — Birbirine zıt hedeflere sahip olsalar da hem Millî Cemiyetler hem de azınlık cemiyetleri belirli bir coğrafyanın siyasi geleceğini değiştirmeyi veya korumayı amaçlayan bölgesel örgütlerdir.

Millî Cemiyetler bulundukları bölgenin Türk ve Müslüman yurdu olduğunu kanıtlayıp işgalleri önlemeye çalışırken, azınlık cemiyetleri aynı topraklarda kendi bağımsız devletlerini kurmayı hedeflemiştir. Bu iki yapının amaçları tamamen çelişse de her ikisi de bölgesel düzeyde siyasi bir hedef doğrultusunda teşkilatlanmıştır. Sivas Kongresi’nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleşenler yalnızca millî cemiyetlerdir; azınlık cemiyetlerinin böyle bir çatı altında toplanması veya Türk devleti kurmayı amaçlaması söz konusu olamaz.

2. soruKolay

20 Ocak 1921’de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda, egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu ve yasama ile yürütme yetkisinin TBMM’de toplandığı hükme bağlanmıştır.

Bu düzenlemede benimsenen yönetim ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Güçler birliği✓ DoğruKuvvetler ayrılığı✗ Bu değilYarı başkanlık sistemi✗ Bu değilMeşruti monarşi✗ Bu değilÇift meclis sistemi✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: A — Güçler birliği

Kısaca — Yasama ve yürütme gibi devletin temel yetkilerinin tek bir mecliste toplanması, olağanüstü dönemlerin tipik yönetim prensibi olan güçler birliği ilkesidir.

Kurtuluş Savaşı’nın devam ettiği olağanüstü koşullarda kararların son derece hızlı alınıp derhal uygulanması gerekiyordu. 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) bu zorunluluk nedeniyle kuvvetler ayrılığı yerine “Meclis Hükûmeti sistemi”ni benimsemiş ve yürütmeyi meclisin seçtiği heyete bırakarak güçleri TBMM çatısı altında birleştirmiştir. Demokrasilerin olağan dönemlerinde kuvvetler ayrılığı hedeflense de savaş yıllarında meclisin otoritesini ve etkinliğini en üst düzeye çıkarmak için güçler birliği uygulanmıştır.

3. soruKolay

Sivas Kongresi’nde delegeler arasında en sert tartışmalar bağımsızlığın yöntemi ve dış destek arayışları etrafında yaşanmıştır.

Bu tartışmalar sonucunda kongrede kesin olarak alınan karar aşağıdakilerden hangisidir?

Kapitülasyonların genişletilmesi✗ Bu değilSaltanatın derhal ilga edilmesi✗ Bu değilManda ve himayenin reddedilmesi✓ DoğruAzınlıklara siyasi imtiyaz tanınması✗ Bu değilOrdunun tamamen terhis edilmesi✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: C — Manda ve himayenin reddedilmesi

Sivas’ta manda tartışmaları yaşansa da Erzurum’da benimsenen manda ve himaye reddi korunmuş; bağımsızlık ilkesi bozulmamıştır.

4. soruKolay

Amasya Görüşmelerinde Salih Paşa ile Mustafa Kemal görüşmüş; alınan kararlardan yalnız Mebusan Meclisinin yeniden açılması hayata geçirilebilmiştir.

Görüşmenin siyasi önemi aşağıdakilerden hangisidir?

Saltanatın hukuken sona ermesi✗ Bu değilDüzenli ordunun kurulması✗ Bu değilİşgallerin bütünüyle sona ermesi✗ Bu değilMisakımillî’nin ilan edilmesi✗ Bu değilİstanbul Hükûmetinin Heyet-i Temsiliyeyi resmen muhatap alması✓ Doğru

Cevabı göster

Cevap: E — İstanbul Hükûmetinin Heyet-i Temsiliyeyi resmen muhatap alması

Kısaca — Amasya Görüşmeleri ile İstanbul Hükûmeti, Heyet-i Temsiliyeyi resmen ve hukuken muhatap alarak onun varlığını tanımıştır.

Devletler ve yönetimler arası ilişkilerde resmî bir temsilci gönderip müzakere masasına oturmak, karşı tarafın siyasi varlığını resmen tanımak anlamına gelir. İstanbul Hükûmeti’ni temsilen Bahriye Nazırı Salih Paşa’nın Mustafa Kemal ile resmî protokol imzalaması, Heyet-i Temsiliye’nin Anadolu’daki meşru temsilci olarak kabul edildiğinin en somut kanıtıdır. Görüşmeler sonucunda Mebusan Meclisinin toplanması kararlaştırılmış olsa da Misakımillî’nin kabulü bu görüşmede değil, meclisin İstanbul’da toplanmasından sonra gerçekleşmiştir.

5. soruKolay

Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasından sonra, ancak Havza Genelgesi’nin yayımlanmasından önce gerçekleşmiştir?

Erzurum Kongresi’nin toplanması✗ Bu değilİzmir’in Yunan ordusunca işgal edilmesi✓ DoğruSivas Kongresi’nin toplanması✗ Bu değilAmasya Görüşmelerinin yapılması✗ Bu değilMisakımillî’nin kabul edilmesi✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: B — İzmir’in Yunan ordusunca işgal edilmesi

Kısaca — İzmir’in Yunan ordusunca işgali (15 Mayıs 1919), Mondros Ateşkesi (30 Ekim 1918) ile Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919) arasındaki zaman diliminde yer alır.

Millî Mücadele’nin başlangıç kronolojisini adım adım zihninde canlandırmalısın: Mondros Ateşkesi imzalandıktan sonra 15 Mayıs 1919'da İzmir işgal edilmiş, Mustafa Kemal Paşa 19 Mayıs 1919'da Samsun’a çıkmış ve ilk genelge olan Havza Genelgesi’ni 28 Mayıs 1919'da yayımlamıştır. Hatta Havza Genelgesi’nin yayımlanmasındaki en büyük etkenlerden biri, İzmir’in işgaline karşı halkta uyanan tepkiyi mitinglerle örgütleme amacıdır. Erzurum ve Sivas Kongreleri ile Amasya Görüşmeleri ise Havza ve Amasya Genelgelerinden sonraki süreçte gerçekleşmiştir.

6. soruKolay

Sivas Kongresi’nde yerel müdafaa-i hukuk cemiyetleri ile Heyet-i Temsiliye’ye ilişkin esaslar kararlaştırılmıştır.

Bu düzenlemelerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Heyet-i Temsiliye’yi yalnızca danışma görevleriyle yetkilendirmek✗ Bu değilDağınık direnişi ulusal bir örgütlenme ve temsil gücüyle birleştirmek✓ DoğruHeyet-i Temsiliye’nin temsil yetkisini Doğu Anadolu illeriyle sınırlandırmak✗ Bu değilDirenişin sevk ve idaresini İstanbul Hükûmetine bırakmak✗ Bu değilYerel cemiyetlerin birbirinden bağımsız karar almasını sağlamak✗ Bu değil

Cevabı göster

Cevap: B — Dağınık direnişi ulusal bir örgütlenme ve temsil gücüyle birleştirmek

Kısaca — Sivas Kongresi’ndeki düzenlemeler, dağınık direnişi ulusal bir örgütlenme ve temsil gücüyle birleştirmeyi amaçlamıştır. Müdafaa-i hukuk cemiyetleri Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiş, Heyet-i Temsiliye bütün yurdu temsil eder hâle getirilmiştir. Bu nedenle temsil yetkisini Doğu Anadolu ile sınırlamak veya yerel cemiyetlerin bağımsız karar almasını sağlamak ortak amaç olamaz.

Millî Mücadele'ye Hazırlık: Mondros, İşgaller, Cemiyetler, Genelgeler ve Kongreler — AYT Tarih-1 ve Tarih-2 örnek sorular ve çözümleri

Konu özeti

Örnek sorular

Diğer AYT konuları

Tarih-1