Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk-İslam Devletleri — AYT Tarih-1 ve Tarih-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 8 soru
Uygulamada bu konudan 36 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Tarih-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Tarih-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Karahanlılar İslamiyet'i resmî din olarak kabul etti ve Türkçeyi edebiyatın dili olarak korudu; Kutadgu Bilig bu devletin döneminde yazıldı.
Türklerin İslamiyet'i Kabulü ve İlk Türk-İslam Devletleri konusu Abbasi ordusundaki Türk komutanları, Mısır'da kurulan Tolunoğulları ile İhşidileri, Karahanlıları, Gaznelileri ve Büyük Selçukluları kapsar. Melik ve atabey uygulaması, ikta sistemi ve Dandanakan ile Malazgirt savaşları bu başlığın temel kavramlarındandır.
Gazneli Mahmud'un Hindistan seferleri İslamiyet'in bu bölgede yayılmasında rol oynamıştır. AYT'de bir uygulama ya da gelişme anlatılıp bundan hangi yargılara ulaşılabileceği sorulur; seçenekler çoğunlukla numaralanmış öncüllerden oluşur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Gazneli Mahmud döneminde Biruni gibi önemli bilginler himaye edilmiş ve bilimsel çalışmalar desteklenmiştir. Gazne sarayında Farsça edebî eserlerin üretimine de önem verilmiştir.
Bu bilgilere göre Gaznelilerle ilgili;
I. kültürel faaliyetlerin desteklendiği,
II. Türk dilinin edebî alanda geliştiği,
III. saray çevresinde Fars kültürünün etkili olduğu
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I ve III
Kısaca — Bilginlerin sarayda himaye edilmesi kültürel faaliyetleri desteklerken, eserlerin Farsça yazılması sarayda Fars etkisini gösterir; Türkçe yazılmaması ise Türk dilinin edebî gelişimine kanıt olamaz (I ve III).
Gazneli Mahmud’un Biruni gibi bir bilgini sarayında himaye ederek çalışmalarına ortam sağlaması, devlette kültürel ve bilimsel faaliyetlerin desteklendiğini kanıtlar (I). Dönemin bilim ve edebiyat eserlerinde Farsçanın tercih edilmesi ise saray çevresinde İran/Fars kültürünün güçlü bir ağırlığa sahip olduğunun göstergesidir (III). Eserlerin Farsça yazılması, Türk dilinin edebî gelişimine kanıt oluşturamaz; aksine bu durum Türk yazı dilinin saraydaki gelişimini sınırlamıştır (II elenir).
2. soruKolay
VIII. yüzyılın ortalarından itibaren Abbasi halifeleri, Bağdat ve çevresinde Türklerden oluşan askerî birlikler kurmuş; zamanla bu birliklerin komutanları halife seçiminde ve devlet yönetiminde söz sahibi olacak kadar güçlenmiştir.
Bu gelişmeye dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Müslüman olan Türklerin Abbasi Devleti içinde askerî ve siyasî güç kazandığına
Halife seçiminde ve yönetimde söz sahibi olmaları, Türk komutanların Abbasi Devleti içinde askerî ve siyasî güç kazandığını gösterir. Bu durum Abbasi merkezî otoritesinin güçlendiğine değil, zayıfladığına işaret eder.
3. soruKolay
Büyük Selçuklu Devleti’nde hanedan üyelerinin eyaletlere melik olarak gönderilmesi ve yanlarına atabey atanması uygulaması yaygındı. Aynı dönemde ikta sahiplerinin de kendi askerini beslemesi söz konusuydu.
Bu iki uygulamanın uzun vadede merkezî otorite açısından ortak riski aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Yerel askerî ve idarî güçlerin zamanla merkezden kopma eğiliminin artması
Melik-atabey düzeni ve ikta birlikleri yerel askerî-idarî gücü büyüttüğü için zayıf dönemlerde bu güçler merkezden kopup bağımsızlık eğilimi gösterebilir; bu, her iki uygulamanın ortak riskidir.
4. soruKolay
751’deki Talas Savaşı’nda Karlukların Abbasileri desteklemesi, Çin’in Orta Asya’daki ilerleyişinin durmasına katkı sağlamış; savaş sonrasında Karluklar ile Abbasiler arasında diplomatik ve ticari faaliyetler artmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Savaş, Türklerin İslam dünyasıyla yakınlaşabileceği ortamı güçlendirmiştir.
Kısaca — Talas Savaşı’nda kurulan askerî ittifak ve sonrasında gelişen ticari-diplomatik ilişkiler, Türk boylarının İslam dünyasıyla barışçıl bir ortamda yakınlaşmasına zemin hazırlamıştır.
Karlukların Abbasilere verdiği destek Çin’in batıya ilerleyişini durdurmuş ve Müslüman Araplar ile Türkler arasındaki eski mücadelelerin yerini iş birliği almıştır. Bu soruda en sık düşülen çeldirici, tüm Türklerin savaşın hemen ardından aniden İslamiyet’e geçtiği fikridir; oysa din değişimi yüzyıllara yayılan tedrici ve kültürel bir süreçtir.
5. soruKolay
Karahanlılarda Türkçe resmî dil olarak kullanılıp Türkçe eserler verilmiştir. Gaznelilerde saray ve edebiyat dili Farsça, bilim ve din dili Arapça olmuştur.
Bu farklılığın en uygun açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Türk-İslam devletleri, hâkim oldukları çevrelerin kültürel birikimleriyle farklı düzeylerde etkileşmiştir.
Kısaca — Devletlerin resmî ve edebi dil tercihleri, egemen oldukları coğrafyaların demografik yapısı ve etkileşime girdikleri yerel kültür havzalarıyla doğrudan bağlantılıdır.
Karahanlılar halkının ve yöneticilerinin neredeyse tamamı Türk olan Orta Asya bozkırlarında kurulduğu için Türkçeyi resmî dil olarak korumuştur. Buna karşılık Gazneliler, Fars ve Hint kültürlerinin köklü olduğu, çok uluslu Horasan ve Afganistan havzasında hüküm sürdüğünden edebiyatta Farsçayı, bilimde ise İslam dünyasının ortak dili olan Arapçayı tercih etmiştir.
6. soruKolay
Büyük Selçuklu Devleti’nde ülke topraklarının hanedan üyelerinin ortak malı sayılması anlayışı benimsenmiştir.
Bu anlayışın aşağıdakilerden hangisine zemin hazırladığı söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Taht kavgaları ve siyasi parçalanmaya
Ülke topraklarının hanedanın ortak malı sayılması, hanedan üyeleri arasında taht kavgalarına ve devletin siyasi parçalanmasına yol açmıştır. Bu anlayış merkezi otoriteyi zayıflatan temel etkenlerden biridir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.