Çiçekli bitkilerde döllenme iki kez gerçekleşir: spermlerden biri yumurta hücresiyle birleşerek diploit zigotu, öteki iki kutup çekirdeğiyle birleşerek triploit endospermi oluşturur.
Bitkilerde Üreme, Çimlenme ve Gelişme konusu bu çift döllenmeden başlayıp polen ve embriyo kesesinin oluşumuna, tohum ve meyvenin gelişimine, çimlenmede su alımı ve enzim etkinliğine kadar uzanır. Mayoz ile mitozun hangi aşamada devreye girdiğini izlemek önemlidir; anterdeki ana hücre mayozla haploit mikrosporları verir, polen ise bunların mitozuyla gelişir.
AYT Biyoloji sorularında genellikle kısa bir süreç ya da deney anlatılır, seçeneklerde kromozom takımları, yapı adları veya hormon etkileri yan yana sıralanır. Oksin, giberellin ve absisik asit gibi bitki hormonlarının çimlenme ile büyümedeki rolleri de bu konunun parçasıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Bir araştırmacı, çiçekli bir bitkinin anterindeki diploit bir hücreyi izliyor.
Bu hücrenin mayozu tamamlandığında oluşan ve daha sonra polen tanelerine gelişecek yapılar aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Haploit mikrosporlar
Kısaca — Anterdeki diploit mikrospor ana hücresinin mayozuyla dört haploit mikrospor oluşur. Mikrosporlar daha sonra mitoz geçirerek polen tanelerine gelişir. Çeldiriciye dikkat: Vejetatif çekirdek ve generatif hücre polenin gelişimi sırasında, sperm hücreleri ise generatif hücrenin mitozuyla oluşur; bunlar mayozun doğrudan ürünleri değildir.
2. soruKolay
Çiçekli bir bitkide polen tüpünden embriyo kesesine ulaşan iki spermden biri yumurta hücresiyle, diğeri iki kutup çekirdeğiyle birleşiyor.
Oluşan zigot ve birincil endosperm çekirdeğinin kromozom takımları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: B — 2n ve 3n
Kısaca — Haploit spermin haploit yumurtayla kaynaşmasıyla diploit (2n) zigot, diğer haploit spermin iki haploit kutup çekirdeğiyle birleşmesiyle triploit (3n) endosperm çekirdeği oluşur.
Çiçekli bitkilerde çifte döllenme sırasında polen tüpünden gelen spermlerin her biri n kromozomludur. İlk spermin haploit (n) yumurta hücresiyle birleşmesi sonucu n+n=2n kromozomlu zigot meydana gelir. İkinci spermin (n) ise embriyo kesesinin merkezinde yer alan iki adet kutup çekirdeğiyle (n+n) birleşmesiyle n+n+n=3n kromozomlu birincil endosperm çekirdeği oluşur. İki kutup çekirdeğini tek bir birim gibi düşünüp endosperme 2n demek ya da sıralamayı ters almak en çekici çeldiricidir.
3. soruKolay
Su alan bir tahıl tohumunda embriyonun salgıladığı giberellin, aleuron tabakasında hidroliz enzimlerinin üretimini artırır.
Bu süreçte aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: C — Depo nişastasının şekere çevrilip embriyonun kullanımına sunulması
Kısaca — Giberellin uyarısıyla sentezlenen hidroliz enzimlerinin (özellikle amilaz), endospermdeki depo nişastayı glikoza parçalayarak hızla büyüyen embriyonun besin ve enerji ihtiyacını karşılar.
Tohumun su almasıyla (imbibisyon) embriyo uyarılır ve giberellin hormonu salgılayarak tohumun dış çeperindeki aleuron tabakasına iletir. Aleuron hücreleri bu sinyalle α-amilaz gibi sindirim enzimlerini üretip nişastayla dolu endosperme salgılar. Bu enzimler büyük depo molekülü olan nişastayı maltoz ve glikoza hidroliz eder; açığa çıkan basit şekerler embriyoya taşınarak mitoz bölünmeler ve hücresel solunum için kullanılır. Bu sürecin tohumda yeniden nişasta depolamak veya absisik asit gibi dormansiyi pekiştirmek olduğunu savunan seçenekler zıt yönlü çeldiricilerdir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.