Genetik şifre dejeneredir: birden fazla kodon aynı amino asidi belirleyebilir, bu yüzden bir bazdaki değişiklik her zaman proteini değiştirmez.
Genetik Şifre ve Protein Sentezi konusu, DNA'daki bilginin önce mRNA'ya yazılmasını, yani transkripsiyonu, ardından ribozomda amino asit dizisine çevrilmesini, yani translasyonu kapsar. Her kodon üç nükleotitten oluşur; tRNA molekülleri antikodonlarıyla kodonları tanıyarak doğru amino asidi getirir ve sentez başlatma kodonuyla başlar, durdurma kodonlarından birine gelince sona erer.
AYT Biyoloji testinde sorular bir yapının görevini, kodonlarla ilgili doğru ifadeyi ya da nükleotit ve amino asit sayıları arasındaki ilişkiyi kuran hesaplamaları içerir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Ribozoma bağlanan bir mRNA kodonunun UAA, UAG veya UGA olduğu bilinmektedir.
Bu kodonla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — Bu bir dur kodonudur; amino asit kodlamaz.
Kısaca — UAA, UAG ve UGA kodonları translasyonu sonlandıran dur (stop) kodonlarıdır ve polipeptit zincirine eklenecek herhangi bir amino asidi şifrelemezler.
Toplam 64 genetik kodondan 61 tanesi 20 çeşit amino asidi şifrelerken geri kalan 3 kodon (UAA, UAG, UGA) durdurucu olarak işlev görür. Ribozomun aktif bölgesine bu kodonlardan biri geldiğinde, bu kodonlara bağlanabilecek bir tRNA antikodonu bulunmadığı için ortama sonlandırıcı protein faktörleri (RF) girer ve polipeptit zincirini ribozomdan koparır. Başlama kodonu daima metiyonini şifreleyen AUG’dir ve bu kodon bir durdurucu değil başlatıcıdır.
2. soruKolay
Ökaryotik bir hücrede olgun mRNA’nın taşıdığı bilgiye göre amino asitlerin peptit bağlarıyla birleştirildiği yapı aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Ribozom
Kısaca — Olgun mRNA’daki genetik şifreye uygun olarak amino asitler arasında peptit bağlarının kurulduğu ve polipeptit zincirinin sentezlendiği organel ribozomdur.
Protein sentezi yani translasyon, ribozomun küçük ve büyük alt birimlerinin mRNA üzerinde bir araya gelmesiyle gerçekleşir. Büyük alt birimde yer alan rRNA molekülleri, tRNA’lar tarafından getirilen amino asitler arasında peptit bağlarının oluşumunu katalizler. Proteinlerin işlenip paketlendiği Golgi aygıtı ya da hücre içi sindirimden sorumlu lizozom gibi organellerle ribozomun bu doğrudan sentez görevini birbirine karıştırmamalısın.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.