Kaynakların sınırsız olduğu bir ortamda popülasyon her kuşakta aynı oranla büyüyerek J biçimli bir eğri çizer; gerçek ortamlarda ise büyüme taşıma kapasitesine yaklaştıkça yavaşlar ve eğri S biçimini alır.
Popülasyon Ekolojisi konusu, aynı türden bireylerin oluşturduğu toplulukların büyüklüğünü, yoğunluğunu, alana dağılımını ve yaş yapısını inceler. Doğum, ölüm, göç gibi etkenlerin popülasyonu nasıl değiştirdiği ve hangi sınırlayıcı faktörlerin etkisinin yoğunlukla arttığı bu başlığın merkezindedir.
AYT Biyoloji testinde sorular büyüme grafiklerini yorumlatır, bir davranışa uyan dağılım tipini sordurur ya da verilen gözlemlerin hangi yargıyı desteklediğini buldurur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi yoğunluğa bağlı bir sınırlayıcı faktördür?
Cevabı göster
Cevap: E — Bulaşıcı hastalığın popülasyonda yayılıp üreme başarısını düşürmesi
Kısaca — Birim alandaki birey sayısı arttıkça temas sıklığına bağlı olarak etkisi katlanan bulaşıcı hastalıklar, yoğunluğa bağlı bir sınırlayıcı faktördür.
Yoğunluğa bağlı sınırlayıcı etkenler, popülasyonun yoğunluğu arttıkça birey başına ölüm oranını artıran ya da doğum oranını düşüren biyotik faktörlerdir (salgınlar, tür içi besin rekabeti, atık birikimi). Buna karşılık deprem, volkan patlaması, ani don ve kuraklık gibi iklim ve afet olayları yoğunluktan bağımsızdır. Bu tür abiyotik olaylar popülasyon kalabalık olsun ya da olmasın bireyleri benzer oranlarda olumsuz etkiler.
2. soruKolay
Besinin düzenli dağıldığı bir alanda kuşlar üreme döneminde bölgelerini savunur.
Aşağıdaki dağılım tiplerinden hangisi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: C — Düzenli dağılım
Kısaca — Üreme dönemindeki alan savunması (teritoryalite) bireylerin birbirini itmesine yol açarak aralarındaki mesafeyi eşitler ve düzenli dağılım oluşturur.
Bireyler arasında alan savunması gibi doğrudan negatif etkileşimler bulunduğunda, her birey kendi sınırlarını koruyarak komşularını belirli bir mesafede tutar. Homojen besin dağılımıyla birleşen bu rekabetçi davranış, bireylerin alan boyunca birbirine yaklaşık eşit uzaklıklarda konumlanmasını, yani düzenli dağılımı sağlar. Kaynakların belirli noktalarda öbeklendiği durumlarda ise doğada en sık rastlanan tip olan kümeli dağılım görülür.
3. soruKolay
Aynı türün yoğun popülasyonunda bulaşıcı hastalık daha sık görülmüş; ani don ise yüksek ve düşük yoğunluklu iki popülasyonun aynı yüzdesini öldürmüştür.
Bu gözlemler aşağıdakilerden hangisini destekler?
Cevabı göster
Cevap: E — Hastalık yoğunluğa bağımlı, don ise yoğunluktan bağımsız bir etkendir.
Kısaca — Bulaşıcı hastalıkların etkisi popülasyon yoğunlaştıkça arttığı için yoğunluğa bağımlı, don olayının etkisi ise yoğunluktan bağımsız olarak sabit oranda kayba yol açtığı için yoğunluktan bağımsız bir etkendir.
Biyotik faktörlerden olan bulaşıcı hastalıklar, bireyler arasındaki temas ve bulaşma sıklığı popülasyon yoğunluğuyla arttığı için yoğunluğa bağlı bir çevre direnci oluşturur. Buna karşılık ani don, fırtına veya kuraklık gibi abiyotik (iklimsel) faktörler popülasyondaki birey yoğunluğuna bakılmaksızın tüm bireyleri benzer bir yüzdeyle etkilediğinden yoğunluktan bağımsız faktör olarak nitelendirilir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.