Deri hücresinde ortaya çıkan bir mutasyon, kişide etkisini gösterse bile çocuklarına aktarılmaz; yalnızca üreme hücrelerini oluşturan hatlarda gerçekleşen değişiklikler sonraki kuşağa geçer.
Mutasyonlar ve Genetik Varyasyon konusu, tek bir bazın değiştiği gen mutasyonlarını, kromozomun yapısında ya da sayısında ortaya çıkan değişiklikleri ve bireyler arasındaki kalıtsal farklılıkların kaynaklarını inceler. Mayozdaki parça değişimi ve kromozomların rastgele dağılımı yeni kombinasyonlar üretir; çevrenin yalnızca görünüşte yarattığı değişiklikler ise kalıtsal değildir.
AYT Biyoloji testinde sorular verilen olaylardan hangilerinin kalıtsal varyasyona katkı sağladığını ya da çeşitliliğin popülasyona etkisini öncüllerle sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Mayozda gametlerin genotip çeşitliliğini doğrudan artıran süreçler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — Bağımsız dağılım ve krossing over
Kısaca — Mayozda gametlerin genotip çeşitliliğini doğrudan artıran süreçler bağımsız dağılım ve krossing overdir.
Bağımsız dağılım, homolog kromozomların mayoz I’de rastgele kutuplara çekilmesiyle alellerin gametlere farklı kombinasyonlarda gitmesini sağlar. Krossing over, homolog kromatitler arasında parça değişimiyle bağlı genlerde yeni alel dizilimleri üretir. Mayozdaki bu iki olay gamet çeşitliliğini doğrudan artırır. Mutasyon yeni alel oluşturabilir ancak mayozun düzenli rekombinasyon mekanizması değildir. Döllenme gamet oluşumundan sonra zigot çeşitliliğini artırır. DNA replikasyonu genetik maddeyi kopyalar, çeşitlendirmez.
2. soruKolay
Bir orman ekosisteminde aynı türe ait ağaçlar yaprak şekli, hastalık direnci ve büyüme hızı gibi özellikler bakımından farklılık gösterebilir. Bu farklılıkların büyük kısmı sonraki kuşaklara aktarılabilir ve popülasyonun değişen koşullara uyum potansiyelini destekler.
Buna göre biyolojik çeşitliliğin temelinde yer alan durum aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Bireyler arasındaki genotip farklılıkları
Kısaca — Ağaçlar arasındaki farklılıkların sonraki kuşaklara aktarılabilmesi, bireyler arasındaki genotip farklılıklarına işaret eder. Bu kalıtsal çeşitlilik, popülasyonun değişen koşullara uyum potansiyelini destekler. Işık, mineral, gelişim evresi ve su kaybı da özellikleri etkileyebilir; ancak bunlar tek başına kalıtsal farklılıkları açıklamaz.
3. soruKolay
I. DNA’da kalıcı dizi değişikliği
II. Mayozda homolog kromozomların rastgele kutuplara gitmesi
III. Mayozda kromatitler arası parça değişimi
IV. Güneş ışığına uzun süre maruz kalmaya bağlı deri bronzlaşması
Kalıtsal genetik varyasyona katkı sağlayan olaylar aşağıdakilerin hangisinde doğru gruplanmıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — I, II ve III
I mutasyon, II bağımsız dağılım, III krossing over kalıtsal çeşitlilik kaynaklarıdır; IV çevresel modifikasyon olup genotipi değiştirmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.