Bir sinapsta impuls yalnızca tek yönde ilerler, çünkü nörotransmitter maddeler yalnızca akson uçlarındaki keseciklerden salgılanır ve reseptörler karşı hücrenin zarındadır.
Sinir Sistemi konusu, nöronun dinlenme hâlindeki zar potansiyelini, sodyum iyonlarının içeri girişiyle başlayan depolarizasyonu ve potasyum çıkışıyla gelen repolarizasyonu kapsar. Miyelin kılıflı aksonlarda impuls Ranvier boğumları arasında sıçrayarak daha hızlı iletilir. Duyu nöronu, ara nöron ve motor nöronun refleks yayındaki görevleri ile beyin ve omuriliğin bölümleri de bu başlıktadır.
AYT Biyoloji testinde sorular çoğunlukla öncüllüdür ya da verilen ifadelerden yanlış olanı bulmayı ister; bazıları sinir sistemi hastalıklarıyla ilişkilidir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Kimyasal bir sinapsta impuls iletimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: A — Nörotransmitterler, postsinaptik hücrede her zaman yeni bir impuls oluşmasını sağlar.
Kısaca — Miyelin kılıf sinaptik aralıkta bulunmaz; akson boyunca elektriksel yalıtım sağlayarak impuls iletimini Ranvier boğumlarında sıçramalı iletimle hızlandırır.
Kimyasal sinapsta presinaptik nöronun akson ucundan ekzositozla salgılanan nörotransmitter maddeler (asetilkolin, dopamin vb.) sinaptik yarığa dökülür ve difüzyonla postsinaptik zar reseptörlerine bağlanarak iletimi sağlar. İletim presinaptikten postsinaptiğe doğru tek yönlüdür ve iletim tamamlandıktan sonra nörotransmitterler enzimlerle yıkılarak ya da geri alınarak ortamdan temizlenir. Miyelin kılıf ise sinaps boşluğunda yer almayan, sadece aksonun dış yüzeyini saran koruyucu bir tabakadır. Bu nedenle miyelin kılıfın sinaptik aralıkta nörotransmitterlerin yerini tuttuğunu belirten ifade yanlıştır.
2. soruKolay
Multipl skleroz, Parkinson ve Alzheimer hastalıklarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: A — Parkinson hastalığı, miyelin kılıfın tamamen yok olmasıyla tanımlanır.
Kısaca — Yanlış ifade A’dır. Parkinson hastalığında dopamin üreten belirli nöronların kaybı, hareketlerin başlatılmasında güçlük ve yavaşlama gibi bozukluklara yol açar; hastalık miyelinin tamamen yok olmasıyla tanımlanmaz. Miyelin hasarına bağlı impuls iletim bozukluğu multipl sklerozda görülür. Alzheimer’da ise sinir hücrelerinin zamanla kaybıyla bellek ve bilişsel işlevler zayıflar.
3. soruKolay
İnsan sinir sisteminde nöronlar görevlerine göre duyu nöronu, ara nöron ve motor nöronu olarak sınıflandırılır.
I. Duyu nöronu – Duyu organlarından aldığı impulsu merkezî sinir sistemine taşır.
II. Ara nöron – Duyu nöronu ile motor nöronu arasında bağlantı kurar.
III. Motor nöronu – Merkezî sinir sisteminden aldığı impulsu kas ya da beze taşır.
Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Duyu nöronu impulsu duyu organından merkezî sinir sistemine, motor nöronu merkezî sinir sisteminden tepki organına (kas veya bez) taşır; ara nöron ise ikisi arasında bağlantı sağlar. Üç eşleştirme de doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.