Sağlıklı bir böbrekte süzüntüye geçen glikozun tamamı geri emilir; idrarda glikoz görülmesi, kandaki şeker düzeyinin geri emilimin taşıyabileceği sınırı aştığına işaret eder.
Üriner Sistem (Boşaltım Sistemi) konusu, nefronda süzülme, geri emilim ve salgılama basamaklarını, böbreğin kabuk, öz ve havuzcuk bölgelerini ve idrarın vücuttan atılış yolunu kapsar. Aldosteronun sodyum geri emilimini artırması gibi hormonal düzenlemeler, böbreğin hem su hem tuz dengesini nasıl koruduğunu gösterir.
AYT Biyoloji testinde sorular çoğunlukla süzüntü ile idrarın içeriğini karşılaştıran öncüllü sorulardır; böbrek kesitindeki bölgeleri adlandırma ve bir hormonun artışının sonuçlarını yorumlama da sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Sağlıklı bir insanda ADH salgısının artmasıyla ilgili,
I. Toplama kanallarının suya geçirgenliği artar.
II. İdrar miktarı azalabilir.
III. Kanın ozmolaritesi daha da artırılmaya çalışılır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Kısaca — ADH (vazopressin), böbrek toplama kanallarının suya geçirgenliğini artırarak suyun geri emilimini yükseltir, böylece idrar miktarını azaltırken kanın ozmolaritesini düşürür.
Vücutta su kaybı yaşandığında yükselen kan ozmotik basıncı hipotalamustaki osmoreseptörleri uyarır ve hipofiz arka lobundan ADH salgılanır. ADH, böbreğin toplama kanallarındaki akuaporin kanallarını aktifleştirerek suya geçirgenliği artırır (I doğru). Suyun kana geri emilimi arttığından idrar daha derişik hale gelir ve idrar miktarı azalır (II doğru). Kana geri dönen su kanı seyreltir; dolayısıyla amaç kanın ozmolaritesini artırmak değil, normal seviyesine düşürerek dengelemektir (III yanlış). Bu nedenle doğru ifadeler I ve II’dir.
2. soruKolay
İnsan böbreğinin boyuna kesitinde dıştan içe doğru I, II ve III bölgeleri işaretlenmiştir. I bölgesinde glomeruluslar, II bölgesinde Henle kulplarının medullaya uzanan kısımları, III bölgesinde ise idrarın üretere aktığı boşluk yer alır.
Buna göre I, II ve III numaralı bölgeler sırasıyla hangileridir?
Cevabı göster
Cevap: E — Kabuk – öz – havuzcuk
Kısaca — Böbreğin dıştan içe anatomik katmanları kabuk, öz ve havuzcuk şeklinde sıralanır.
Böbreğin en dış kısmını oluşturan kabuk (korteks) bölgesinde nefronların süzülme birimleri olan glomeruluslar yer alır (I). Kabuğun altındaki öz (medulla) bölgesinde Henle kulpları ve toplama kanalları bulunur (II). İdrarın nefronlardan toplanıp üretere aktığı en içteki huni biçimindeki boşluk ise havuzcuktur (III). Bu nedenle dıştan içe doğru katmanlar kabuk – öz – havuzcuk sırasını izler.
3. soruOrta
Sağlıklı bir insanda glomerulustan süzülen X maddesi, nefron boyunca geri emilmemekte, salgılanmamakta ve kimyasal değişime uğramamaktadır.
Belirli bir sürede oluşan süzüntü (S) ve bu süzüntüden oluşan idrar (İ) için,
I. S’deki su miktarı İ’dekinden fazladır.
II. S’deki glikozun tamamı İ’ye ulaşır.
III. S’deki X miktarı ile İ’deki X miktarı eşittir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve III
Suyun büyük bölümü geri emildiğinden idrardaki su miktarı süzüntüdekinden azdır. Glikoz normal koşullarda tamamen geri emilir. X maddesi geri emilmediği, salgılanmadığı ve kimyasal değişime uğramadığı için süzüntüdeki miktarı idrarda korunur. I ve III doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.