Soluk alırken diyafram kası kasılıp düzleşir ve göğüs boşluğu genişler; basınç düşünce hava akciğerlere dolar, soluk vermede ise diyafram gevşeyerek kubbe biçimine döner.
Solunum Sistemi konusu, havanın burundan alveollere kadar izlediği yolu, alveollerdeki gaz alışverişini ve gazların kanda taşınmasını kapsar. Oksijenin büyük kısmı hemoglobine bağlanarak, karbon dioksitin çoğu ise kan plazmasında bikarbonat iyonu olarak taşınır. Soluk alıp vermenin beyin sapı tarafından düzenlenmesi de bu başlıktadır.
AYT Biyoloji testinde yapı ile görevi eşleştiren öncüllü sorular, zehirli gazlar gibi durumların oksijen taşınmasına etkisini yorumlatan sorular ve solunum biçimini karşılaştıran senaryolar yer alır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Karbon monoksit, solunum yoluyla akciğerlere alınan zehirli bir gazdır. Karbon monoksite maruz kalan bir kişide akciğerlerden kana oksijen difüzyonu sürse de dokulara taşınabilen toplam oksijen azalabilir.
Bu durumun en uygun açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Karbon monoksit, hemoglobinin oksijen bağlayabilecek bölgelerinin bir bölümünü işgal eder.
Kısaca — Karbon monoksit, hemoglobinin oksijen bağlayabilecek bölgelerinin bir bölümünü işgal ederek kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltır. Hemoglobine oksijenden daha güçlü bağlandığı için oksijenin bağlanabileceği bölgeler azalır. Bu nedenle akciğerlerden kana oksijen difüzyonu sürse bile dokulara taşınabilen toplam oksijen azalabilir. Çeldirici notu: Bu etki, alyuvarların parçalanmasına veya oksijenin plazmadaki çözünürlüğünün azalmasına dayanmaz.
2. soruOrta
Bir kişi K durumunda sık ve yüzeysel, L durumunda ise daha seyrek ve derin soluk almaktadır. Her iki durumda da bir dakikada alınan toplam hava hacmi aynıdır. Her solukta alınan havanın sabit hacimdeki bir bölümü, gaz değişiminin gerçekleşmediği iletim yollarında kalmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — L durumunda bir dakikada gaz alışverişi yapılan bölgeye ulaşan temiz hava hacmi daha fazladır.
Kısaca — L durumunda bir dakikada gaz değişim bölgesine ulaşan temiz hava hacmi daha fazladır. Her solukta sabit hacimde hava iletim yollarında kaldığından, dakikadaki soluk sayısı arttıkça gaz değişimine katılmayan toplam hava hacmi artar. L’de daha az soluk alındığı için bu hacim daha küçüktür. Dakikada alınan toplam hava hacimleri eşit olduğuna göre L’de gaz değişim bölgesine daha fazla temiz hava ulaşır. Toplam hava hacimlerinin eşit olması, gaz değişim bölgesine ulaşan temiz hava hacimlerinin de eşit olduğunu göstermez.
3. soruKolay
İnsanda solunum sisteminde bulunan yapılar ve bu yapıların görevleri aşağıda eşleştirilmiştir:
I. Gırtlak → Ses üretiminde görev alma II. Alveol → Gaz alışverişinin gerçekleşmesi III. Bronşçuk → Besinlerin yemek borusuna yönlendirilmesi
Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Kısaca — Gırtlak ses üretiminde, alveoller ise gaz değişiminde görev aldığından I ve II numaralı eşleştirmeler doğrudur.
Gırtlakta bulunan ses telleri havanın geçişiyle titreşerek ses üretimini sağlar. Akciğerlerdeki tek katlı yassı epitele sahip alveoller, kılcal damarlarla gaz alışverişinin gerçekleştiği temel birimlerdir. Besinlerin yutulması sırasında soluk borusunu kapatıp lokmaları yemek borusuna yönlendiren yapı ise bronşçuklar değil, gırtlak kapağıdır (epiglottis); bronşçuklar havanın alveollere iletilmesini sağlar.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.