Doğal seçilim bireyleri değil popülasyonları değiştirir: tek bir canlı yaşamı boyunca evrimleşmez, ama kuşaklar ilerledikçe ortama daha uygun alellerin popülasyondaki sıklığı artar.
Evrim, Doğal Seçilim ve Popülasyon Genetiği konusu bu değişimi alel frekansları üzerinden okur. Mutasyon, gen akışı, doğal seçilim ve genetik sürüklenme frekansları değiştiren başlıca etkenlerdir; bir felaketin popülasyonu rastgele küçülttüğü darboğaz etkisi, sürüklenmenin tanınmış bir biçimidir. Hardy-Weinberg dengesi ise bu etkenlerin hiçbirinin işlemediği büyük bir popülasyonda alel frekanslarının kuşaklar boyunca sabit kaldığını varsayan bir karşılaştırma ölçütüdür.
AYT'de sorular kısa bir senaryo anlatıp gözlenen değişimin hangi mekanizmayla açıklandığını sorar; seçenekler çoğunlukla bu evrim mekanizmalarının adlarını yan yana dizer.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Açık renkli kayalar üzerinde yaşayan bir böcek popülasyonunda açık ve koyu renk kalıtsaldır. Kayalar koyu külle kaplandıktan sonra koyu renkli böceklerin oranı artıyor.
Bu değişimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Koyu renkli böceklerin avcılardan daha iyi saklanıp daha çok üreyebilmesi
Kısaca — Zemin koyulaştığında avcılardan daha iyi saklanan koyu renkli böcekler daha çok üreyerek bu kalıtsal özelliği popülasyonda yaygınlaştırmıştır.
Koyu renk kül ortamı koyulaştırdığında açık renkli böcekler avcılar tarafından kolayca fark edilip elenirken, koyu renkliler kamufle olarak hayatta kalma avantajı elde etmiştir. Çevre koşulları canlıların ihtiyacına göre yeni mutasyonlar oluşturmaz veya canlıları doğrudan dönüştürmez; var olan kalıtsal çeşitlilik arasından ortama en uygun olanları seçer. Bu sayede koyu renk alellerini taşıyan bireyler daha fazla yavru bırakmış ve popülasyondaki oranları artmıştır.
2. soruKolay
Evrimsel biyolojide bir bireyin uyum başarısı en doğrudan aşağıdakilerden hangisiyle değerlendirilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Sonraki kuşağa üreyebilen yavrular aracılığıyla yaptığı genetik katkıyla
Kısaca — Evrimsel uyum başarısı (fitness), bir bireyin sonraki kuşağa üreyebilen yavrular aracılığıyla aktarabildiği genetik katkıyla ölçülür.
Evrimsel biyolojide uyum başarısı sanılanın aksine en iri vücutlu, en güçlü ya da en uzun ömürlü olmak demek değildir. Bir birey ne kadar uzun yaşarsa yaşasın veya ne kadar besin tüketirse tüketsin, kendi genlerini taşıyan verimli yavrular üretemezse gen havuzuna katkı sağlayamaz. Bu nedenle fitness, doğrudan gelecek nesillere aktarılan döl ve gen sayısıyla tanımlanır.
3. soruKolay
Büyük bir ana kara kuş popülasyonundan rastgele ayrılan birkaç birey, daha önce kuş bulunmayan bir adada yeni popülasyon oluşturuyor. Adadaki alel frekansları ana karadakinden farklı bulunuyor.
Bu olay aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Cevabı göster
Cevap: B — Kurucu etki
Kısaca — Ana karadan ayrılan birkaç bireyin yeni bir alanda farklı alel frekanslarına sahip yeni bir popülasyon kurması, kurucu etki (founder effect) olarak adlandırılır.
Ana popülasyondan rastgele ayrılan küçük bir grup, tüm popülasyonun gen havuzunu eksiksiz yansıtamaz. Şansa bağlı olarak bazı aleller bu grupta hiç bulunmazken bazı nadir aleller yüksek oranda temsil edilebilir. Bu genetik sürüklenme çeşidi doğal seçilimden farklı olarak çevresel uyumla değil, tamamen şans eseri oluşan kurucu gen havuzuyla açıklanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.