Çıplak bir kaya üzerinde ilk yerleşen canlılar genellikle likenlerdir; kayayı yavaşça aşındırıp toprak oluşumunu başlatarak sonra gelecek türlere zemin hazırlarlar.
Bu sürece birincil süksesyon denir. Komünite Ekolojisi konusu, aynı alanda yaşayan farklı türlerin popülasyonları arasındaki ilişkileri inceler: rekabet, av ve avcı ilişkisi, parazitlik, iki türün de yarar sağladığı mutualizm ve yalnızca birinin yararlanıp diğerinin etkilenmediği kommensalizm.
Biyolojik çeşitliliği etkileyen ışık, sıcaklık gibi etkenler de bu başlıktadır. AYT Biyoloji testinde sorular çoğunlukla bir ekosistem senaryosu anlatır ve bir türün azalmasının ya da iki türün kaynak paylaşmasının olası sonuçlarını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Tropik bir ormanda meyve yarasaları hem ağaç meyveleriyle beslenir hem de bu meyvelerin tohumlarını dışkılarıyla uzaklara taşır. Aynı yarasalar uçan böcekleri de avlar.
Buna göre,
I. Yarasa popülasyonunun avlanarak azaltılması, bazı ağaç türlerinin yayılışını etkileyebilir.
II. Böcek öldürücü ilaç kullanımı, yarasaların besinini azaltarak tohum taşınımını dolaylı etkileyebilir.
III. Meyve ağaçlarındaki yaygın tahribat, yarasa popülasyon yoğunluğunu artırır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Kısaca — I ve II doğrudur. Yarasalar tohum taşıdığı için sayılarının azalması bazı ağaç türlerinin yayılışını etkileyebilir. Böcek ilaçları da yarasaların besinini azaltarak tohum taşınımını dolaylı etkileyebilir. Meyve ağaçlarının tahribatı ise besin kaynaklarını azaltır; yarasa popülasyon yoğunluğunu artıracağı söylenemez. Bu nedenle III yanlıştır.
2. soruKolay
Aynı habitatta yaşayan ve beslenme nişleri çok benzer olan iki kuş türü uzun süre kaynakları paylaşmak zorunda kalırsa aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: B — Rekabetçi dışlama ya da niş ayrılmasıyla türlerden biri baskılanır veya kaynaklar bölüşülür.
Kısaca — Ekolojik nişleri büyük ölçüde örtüşen iki türün aynı alanda uzun süre birlikte bulunması, rekabetçi dışlanmaya ya da niş ayrılmasına yol açar.
Gause’un rekabette dışlama ilkesine göre aynı sınırlı kaynakları kullanan ve nişleri neredeyse aynı olan iki tür aynı habitatta değişmeden bir arada var olamaz. Zaman içinde ya kaynakları daha verimli kullanan tür diğerini o habitattan tamamen eler ya da türler doğal seçilimle farklı kaynakları kullanacak şekilde farklılaşarak (karakter kayması ve kaynak paylaşımı) bir arada yaşamayı sürdürür. Türlerin hiçbir değişim yaşamadan sonsuza kadar aynı nişi eksiksiz paylaşması biyolojik olarak mümkün değildir.
3. soruKolay
Bir gölde kıyıdan derinlere doğru inildikçe suya ulaşan ışık miktarı azalmaktadır.
Buna göre gölde derinlik arttıkça biyolojik çeşitlilikle ilgili aşağıdaki değişimlerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: C — Tür çeşitliliği azalır.
Kısaca — Derinlik arttıkça ışık azalır; fotosentez ve buna bağlı besin üretimi sınırlanır. Bu nedenle tür çeşitliliğinin azalması beklenir; doğru cevap C’dir.
Işığın daha fazla olduğu kıyıya yakın bölgeler, fotosentez yapan canlılar ve onlarla beslenen tüketiciler için elverişlidir. Derinlerde ışığın azalması, üreticilerin dağılımını ve besin olanaklarını sınırlar. Bu durum çeşitliliği azaltabilir; ancak derinlerde tüm canlıların ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.