Bir bölgeye özgü olup dünyanın başka hiçbir yerinde doğal olarak yaşamayan türlere endemik denir ve bu türlerden birinin yok olması geri dönüşü olmayan bir biyoçeşitlilik kaybıdır.
Çevre Sorunları ve Biyoçeşitliliğin Korunması konusu erozyon, hava ve su kirliliği, küresel iklim değişikliği, asit yağmurları ve habitat parçalanması gibi sorunları nedenleriyle birlikte inceler. Karbon, su ve ekolojik ayak izi kavramları, bireysel tüketim alışkanlıklarının doğaya yükünü ölçmenin yolları olarak ele alınır.
Korumanın öbür yüzünde milli parklar, gen bankaları ve uluslararası sözleşmeler yer alır. Sınavda çoğunlukla öncüllü sorular görülür: bir sorunu nedeniyle eşleştiren ya da bir davranışın hangi ayak izini küçülttüğünü soran ifadelerden doğru olanlar seçilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir araştırmacı, endemik bir sürüngen türünün yumurtalarını yurt dışına izinsiz çıkarmayı planlamaktadır. Bu eylem, türün gen havuzunu zayıflatabileceği gibi uluslararası yasa ve koruma sözleşmelerine de aykırıdır. Aynı dönemde koruma kuruluşları, türün habitatını koruma altına almakta ve yasa dışı ticareti engellemeye çalışmaktadır.
Bu senaryoda araştırmacının eylemi ve koruma kuruluşlarının yaklaşımı sırasıyla hangi kavramlarla ilişkilendirilir?
Cevabı göster
Cevap: B — Biyokaçakçılık – nesli tehlike altındaki türlerin korunması
Kısaca — Endemik canlıların ya da genetik materyallerin izinsiz olarak yurt dışına çıkarılması biyokaçakçılık; habitatın korunması ve yasa dışı ticaretin önlenmesi ise nesli tehlike altındaki türlerin korunmasıdır.
Doğadan yabani türlerin, özellikle endemik ve hassas canlıların veya üreme hücrelerinin yasal izinler olmaksızın toplanıp kaçırılması biyolojik zenginliğe vurulan ağır bir darbedir ve bu suç "biyokaçakçılık" olarak adlandırılır. Koruma kuruluşlarının bu türlerin yaşam alanlarını güvenceye alma çabası ise türün kendi doğal ortamında yaşamasını amaçlayan in-situ koruma faaliyetidir. Bu uygulamaları yapay koşullardaki gen bankacılığı ya da kirlilik kontrolü gibi farklı çevre yönetimi kavramlarıyla karıştırmamalısın.
2. soruKolay
Bir öğrenci ekolojik, su ve karbon ayak izini birlikte küçültmek istemektedir.
I. Yerel ve mevsimine uygun sebze-meyve tüketmek
II. Gereksiz ambalajlı ürün alımını azaltmak
III. Evde yalıtımı iyileştirerek ısınma enerjisi harcamasını düşürmek
Buna göre, bu uygulamalardan hangileri ayak izlerinin küçültülmesine katkı sağlayabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I, II ve III
Kısaca — I, II ve III numaralı uygulamaların tümü, kaynak tüketimini ve çevresel etkileri azaltarak ayak izlerinin küçültülmesine katkı sağlayabilir.
Yerel ve mevsimlik ürünler, taşıma ve yetiştirme için gereken enerji tüketimini azaltabilir. Gereksiz ambalajlardan kaçınmak, üretimde kullanılan su ve ham madde miktarını ve oluşan atıkları azaltır. Yalıtım ise ısınma için gereken yakıtı ve buna bağlı karbon salımını düşürür. Bu nedenle doğru cevap E’dir.
3. soruKolay
Aşağıda güncel çevre sorunları ile bunların ortaya çıkmasında etkili olan nedenler eşleştirilmiştir:
I. Erozyon → Bitki örtüsünün tahrip edilmesi ve yanlış tarım uygulamaları
II. Radyoaktif kirlenme → Nükleer kazalar ve radyoaktif atıkların çevreye bırakılması
III. Küresel iklim değişikliği → Atmosferdeki sera gazı birikiminin artması
IV. Ozon tabakasının incelmesi → Suda çözünmüş oksijen miktarının azalması
Bu eşleştirmelerden hangileri yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — Yalnız IV
Kısaca — Ozon tabakasının incelmesi atmosferik bir olay olup suda çözünmüş oksijenin azalmasıyla değil, kloroflorokarbon (CFC) gazlarının stratosferdeki ozon (O3) gazını parçalamasıyla gerçekleşir.
I, II ve III numaralı öncüllerdeki erozyon, radyoaktif kirlenme ve küresel iklim değişikliği eşleştirmeleri doğru neden-sonuç bağına sahiptir. IV numaralı öncüldeki "suda çözünmüş oksijen miktarının azalması" ise atmosferle değil, su kirliliği ve ötrofikasyon süreciyle ilgili bir durumdur. Ozon tabakasının seyrelmesinin temel nedeni soğutucu ve spreylerde kullanılan kimyasal gazların stratosferdeki ozon moleküllerini tahrip etmesidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.