Arazi Kullanımı ve Yanlış Arazi Kullanımı — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 4 soru
Uygulamada bu konudan 8 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Verimli bir ovanın konut ve sanayi alanına açılması, yerine konması çok zor olan tarım toprağını geri dönüşsüz biçimde kaybettirir; Bursa Ovası bu tartışmanın bilinen örneklerindendir.
Arazi Kullanımı ve Yanlış Arazi Kullanımı konusu bir alanın tarım, yerleşme, sanayi, orman ya da koruma amaçlı kullanımını ve bu kullanımın arazinin doğal özelliklerine uyup uymadığını sorgular. Eğimli yamaçlarda eğim yönünde sürüm yapmak erozyonu hızlandırır, dere yataklarına yapılaşma ise sel riskini artırır.
AYT'de sorular bir değişim zincirini anlatıp hangi etkenin doğrudan etkili olmadığını ya da bir müdahalenin hangi sonuca yol açmayacağını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir kıyı şeridinde turizm amacıyla yoğun otel yapılaşmasına izin verilmesi sonucunda kıyı kumullarındaki bitki örtüsü tahrip olmuş; bu durum kıyı erozyonunu hızlandırmış ve zamanla plajların daralmasına yol açmıştır.
Bu sürecin ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — Bölgedeki ortalama yıllık sıcaklığın 1°C artması
Kısaca — Kıyı kumullarının yok olması ve plajların daralmasında kıyı morfolojisine yapılan doğrudan fiziki müdahaleler etkilidir; yıllık ortalama sıcaklığın 1 °C artması bu sürecin doğrudan bir nedeni değildir.
Kıyı kumulları ve üzerlerindeki köklü bitki örtüsü, fırtına dalgalarının enerjisini kırarak kumu yerinde tutan doğal bir kıyı kalkanıdır. Otellerin kıyı çizgisine sıfır inşa edilmesi ve bitki örtüsünün sökülmesi kumul dengesini bozar; korumasız kalan kumlar dalgalarla derinlere taşınarak plajların hızla daralmasına yol açar. Sıcaklıktaki 1 °C’lik artış ise küresel ölçekli uzun vadeli bir iklimsel eğilim olup kıyı şeridindeki anlık mekanik tahribat ve erozyon dalgasını doğrudan tetiklemez.
2. soruKolay
Bir kıyı bölgesindeki sulak alanın, yeni tarım arazisi kazanmak amacıyla kurutulması planlanmaktadır.
Bu sulak alanın kurutulmasının aşağıdaki sonuçlardan hangisine yol açması beklenmez?
Cevabı göster
Cevap: E — Taşkın ve sel riskinin azalması
Kısaca — Sulak alanlar doğal bir sünger gibi fazla suyu depolayarak taşkınları önler; kurutulmaları sel riskini azaltmaz, tam aksine artırır.
Sulak alanlar havzaya düşen aşırı yağış sularını bünyesinde tutarak akarsuların ani taşmasını engeller ve yer altı suyu seviyesini dengeler. Bu alanlar kurutulduğunda yüzey akışına geçen su hızlanır ve çevredeki yerleşimler ile tarım alanlarında sel felaketleri sıklaşır. Ayrıca sulak alanların yok edilmesi bölgedeki buharlaşma dengesini bozarak mikroklimayı olumsuz etkiler, göçmen kuşların üreme alanlarını yok eder ve biyolojik çeşitliliği hızla tüketir.
3. soruKolay
Bir bölgede yapılan gözlemlerde şu değişimler saptanmıştır:
I. Hayvan sayısındaki artışa karşın mera alanlarının daralması sonucunda aşırı otlatma yaygınlaşmıştır. II. Aşırı otlatılan meralarda bitki örtüsü seyrelmiştir. III. Bitki örtüsünün seyrelmesiyle yağış suları toprağa daha az sızarak yüzeysel akışa geçmeye başlamıştır.
Bu gözlemlerin birbirini izleyen zincirinde ulaşılan son çevre sorunu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Erozyon
Kısaca — Bitki örtüsünden mahrum kalan gevşek toprağın kuvvetli yüzeysel akış suları tarafından süpürülüp taşınması sürecinin nihai sonucu erozyondur.
Meralardaki aşırı otlatma, toprağı koruyan bitki örtüsünün zayıflamasına neden olur. Bitki örtüsü seyreldiğinde yağmur suları toprağa sızamaz ve yüzey akışı hızlanır; bu akış da toprağın en verimli üst tabakasını süpürerek su erozyonuna yol açar. Bu süreç yerel bir toprak kaybı sorunudur; fosil yakıt tüketimiyle ilgili olan küresel ısınma veya endüstriyel gazlarla oluşan asit yağmurları bu zincirin doğrudan sonucu değildir.
4. soruKolay
Bir tarım arazisinde diğer koşullar aynı olduğunda, eğim yönünde sürülen tarlalarda erozyon riski eğime dik sürülen tarlalara göre daha fazladır.
Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Eğim yönünde sürülen toprakta suyun yüzey akışının hızlanması
Kısaca — Tarlanın eğim doğrultusunda sürülmesi, pulluğun açtığı çizgilerin doğal oluklara dönüşmesine ve yüzey akışına geçen yağmur sularının hızlanarak toprağı süpürmesine yol açar.
Eğim yönünde (yukarıdan aşağıya doğru) sürülen arazilerde yağış suları açılan yarıklarda toplanarak yer çekiminin etkisiyle hızla aşağı akar ve taşıma gücü katlanarak verimli üst toprağı söküp götürür. Buna karşılık eğime dik sürüm yapıldığında ve teraslama uygulandığında, oluşan setler suyun önünü keserek yüzey akış hızını yavaşlatır ve suyun toprağa sızmasını sağlar. Dolayısıyla eğim yönünde sürümdeki yüksek erozyon riskinin temel nedeni suyun yüzey akış hızının artmasıdır.
5. soruKolay
Bir yarı kurak havzada su tutma özelliği yüksek bataklık ve sazlık alanlar kurutularak tarla açılmış; aynı dönemde yamaçlardaki eğimli araziler de pullukla derin sürülerek tahıl tarımına alınmıştır.
Bu iki uygulamanın birlikte yol açması beklenen sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Çoraklaşma ile yüzey erozyonunun artması ve ekolojik dengenin bozulması
Sulak alanların kurutulması tuz birikimi ve çoraklaşma ile taban suyu kaybına yol açabilir; eğimli arazilerde derin sürüm ise erozyonu hızlandırır. Sonuçta ekolojik denge bozulur ve arazi potansiyeli zarar görür.
6. soruKolay
I. Eğimi yüksek yamaçlarda seki (teras) tarımı uygulanması II. Verimli alüvyal ovaların sanayi tesisleriyle kaplanması III. Meralarda otlatma süresinin ve hayvan sayısının planlanarak sınırlandırılması IV. Göl kenarındaki sulak alanların kurutularak yazlık yerleşimlere açılması
Yukarıdakilerden hangileri arazinin potansiyeline uygun kullanım örnekleridir?
Cevabı göster
Cevap: B — I ve III
Seki tarımı eğimli arazide erozyonu azaltan uygun bir kullanımdır; planlı ve sınırlı otlatma da mera potansiyelini korur. Ovaların sanayiye açılması ve sulak alanların kurutulması ise yanlış arazi kullanımına girer.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.