Küresel ve Bölgesel Örgütler — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 5 soru
Uygulamada bu konudan 26 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Avrupa Birliği ortak pazar ve gümrük birliği gibi ekonomik bütünleşme araçlarıyla, NATO ise üyeleri arasındaki askerî savunma iş birliğiyle tanınır; iki örgütün üyeleri büyük ölçüde örtüşse de amaçları farklıdır.
Küresel ve Bölgesel Örgütler konusu örgütleri faaliyet alanına ve kapsadığı coğrafyaya göre ayırır: bazıları dünya ölçeğinde, bazıları tek bir bölgede ya da belirli bir ürün etrafında iş birliği yapar. Türk Devletleri Teşkilatı ortak dil ve kültür bağına, ASEAN ise Güneydoğu Asya'daki ekonomik iş birliğine dayanır.
AYT soruları bir örgütün amaçlarını betimleyip hangi örgüt olduğunu ya da örgüt-bilgi eşleştirmelerinden hangisinin yanlış olduğunu sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Merkezi İstanbul’da bulunan bir örgüt; üye ülkeler arasında limanlar arası ulaşımı kolaylaştırmak, ticareti geliştirmek, enerji ve çevre konularında bölgesel ortak çalışmalar yürütmek amacıyla faaliyet göstermektedir.
Bu örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı
Kısaca — Merkezi İstanbul’da bulunan, ulaşım, ticaret, enerji ve çevre alanlarında bölgesel iş birliğini geliştiren örgüt Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatıdır. Doğru cevap A’dır. Çeldirici notu: Ekonomik İşbirliği Teşkilatı da ekonomik ortaklığı amaçlar; ancak merkezinin İstanbul olması, soruda tanıtılan örgütü ayırt etmeni sağlar.
2. soruKolay
Petrol ihraç eden bazı ülkeler, üretim alanları farklı kıtalarda olsa da dünya petrol ticaretinde ortak çıkarları bulunduğu için bir araya gelmiştir. Petrol politikalarında eşgüdüm sağlamak, üretici ülkelerin çıkarlarını gözetmek ve piyasada istikrarı desteklemek amacıyla ekonomik bir örgüt kurmuşlardır.
Bu amaçla kurulan örgüt aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — OPEC
Kısaca — Farklı kıtalardaki petrol üreticisi ülkelerin üretim kotalarını ve fiyat politikalarını koordine etmek amacıyla kurdukları ekonomik örgüt Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütüdür (OPEC).
OPEC; Orta Doğu, Afrika ve Güney Amerika gibi farklı coğrafyalarda yer alsalar da ham petrol ihracatında ortak çıkarları bulunan ülkeleri bir araya getiren sektörel ve küresel bir birliktir. Seçeneklerdeki OECD küresel ekonomik kalkınma ve sosyal refahı hedefler, ASEAN Güneydoğu Asya ülkelerine özel bölgesel bir paktır, NATO ise askerî bir savunma örgütüdür. Birleşmiş Milletler ise evrensel siyasi bir çatı olup petrol piyasası politikalarını düzenleyen uzman birlik OPEC’tir.
3. soruKolay
Bir örgütün temel amaçları arasında uluslararası barış ve güvenliği korumak, devletler arasındaki sorunların barışçıl yollarla çözümünü desteklemek ve küresel ölçekte insani iş birliği sağlamak yer almaktadır. Faaliyet alanı belirli bir kıta ya da ekonomik ürün grubuyla sınırlı değildir.
Bu özellikler aşağıdaki örgütlerden hangisine aittir?
Cevabı göster
Cevap: A — Birleşmiş Milletler
Kısaca — Belirli bir kıta veya ekonomik ürünle sınırlı kalmayıp küresel düzeyde barış ve güvenliği korumayı amaçlayan en kapsamlı evrensel örgüt Birleşmiş Milletlerdir.
Gövdede vurgulanan ‘belirli bir bölge veya ürünle sınırlı olmama’ ifadesi sorunun kilit noktasıdır. Seçeneklerdeki Avrupa Birliği, Karadeniz Ekonomik İşbirliği ve ASEAN belirli coğrafyalarla sınırlı bölgesel örgütlerdir; OPEC ise sadece petrol ihracatına odaklanan sektörel bir yapıdır. Dünya barışını korumak, uyuşmazlıkları diplomatik yollarla çözmek ve insani iş birliği sağlamak için dünya genelindeki bağımsız devletleri kapsayan küresel çatı örgüt Birleşmiş Milletlerdir.
4. soruKolay
Petrol ihraç eden bazı ülkeler, üretim politikalarını eşgüdümlemek ve petrol piyasasında üretici ülkelerin ortak çıkarlarını gözetmek için bir araya gelmiştir.
Aşağıdaki örgütlerden hangisi bu amaçla kurulmuştur?
Cevabı göster
Cevap: A — OPEC
Kısaca — Petrol ihraç eden ülkelerin üretim kotalarını belirlemek ve fiyat istikrarını sağlayarak üretici çıkarlarını korumak amacıyla kurduğu örgüt OPEC’tir.
Öncülde verilen petrol üretim politikalarını eş güdümleme ve üretici ülkelerin haklarını koruma amacı doğrudan Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünü (OPEC) tanımlar. Seçeneklerdeki diğer yapılardan NATO askerî ve savunma, UNESCO eğitim, bilim ve kültür, Dünya Sağlık Örgütü ise sağlık alanında küresel düzeyde faaliyet gösterir; Avrupa Konseyi ise insan hakları ve hukukun üstünlüğü odaklı bölgesel bir kuruluştur. Dolayısıyla ekonomik ve sektörel temelde petrol piyasasını düzenleyen doğru yapı OPEC’tir.
5. soruKolay
K örgütü, birbirine komşu ülkeler arasında gümrük işlemlerini kolaylaştırmakta ve ortak ulaştırma koridorları geliştirmektedir. L örgütü ise farklı kıtalardaki ülkelerin sağlık, eğitim ve insani yardım çalışmalarını desteklemektedir.
Bu örgütlerin ölçekleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: E — K bölgesel, L küresel
Kısaca — Belirli bir coğrafyadaki komşu ülkeleri kapsayan iş birlikleri bölgesel, farklı kıtalara ve dünya geneline yayılan faaliyetler ise küresel ölçeklidir.
K örgütü yalnızca birbirine sınır veya yakın komşu ülkeleri kapsadığı için mekânsal etki alanı bakımından bölgesel bir nitelik taşır. L örgütü ise dünyanın farklı kıtalarındaki ülkelerde eğitim, sağlık ve insani yardım yürüterek etki alanını dünya geneline yaydığı için küresel bir örgüttür. Ulusal ya da yerel ölçek tek bir ülkeyi veya şehri ifade ettiğinden birden çok devleti kapsayan bu yapılar için kullanılamaz; bu nedenle doğru eşleştirme K bölgesel, L küresel şeklindedir.
6. soruKolay
K ülkesi, küresel ticaret kurallarını belirleyen bir örgüte üye olmasının yanında komşularıyla kurduğu bölgesel birlikte gümrük işlemlerini ortaklaştırmış; ayrıca bir savunma ittifakında güvenlik iş birliği geliştirmiştir.
Bu üyelikler aşağıdakilerden hangisine kanıt oluşturur?
Cevabı göster
Cevap: D — Devletlerin farklı ihtiyaçları için birbirini tamamlayan örgütlere katılabildiğine
Kısaca — K ülkesinin ticaret, bölgesel gümrük iş birliği ve güvenlik alanlarında farklı örgütlere üye olması, devletlerin farklı ihtiyaçları için birbirini tamamlayan örgütlere katılabildiğini gösterir. Bu üyeliklerden birinin diğerine ön koşul olduğu, ortak dış politika veya ortak para gerektirdiği çıkarılamaz. Savunma ittifakının gümrük tarifelerini belirlediğine ilişkin de bilgi verilmemiştir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.