Türkiye'de Ulaşım, Ticaret ve Hizmet Sektörü — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 2 soru
Uygulamada bu konudan 28 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Türkiye'de yolcu ve yük taşımacılığının büyük kısmı karayoluyla yapılır; engebeli arazi demiryolu yapımını pahalılaştırmış, karayolu ağı ise daha hızlı genişlemiştir.
Türkiye'de Ulaşım, Ticaret ve Hizmet Sektörü konusu ulaşım türlerinin coğrafi koşullarla ilişkisini, iç ve dış ticaretin yapısını, limanların hinterlandını ve eğitim, sağlık, finans, turizm gibi hizmetlerin ekonomideki yerini kapsar. Hizmet sektörü mal üretmeyip hizmet sunan faaliyetlerin tümüdür; bir hastanede çalışmak bu sektöre, bir çimento fabrikasında çalışmak sanayiye girer.
Sorular iki yerin istihdam yapısını karşılaştırmayı, dış ticaret bilgilerinden yargı çıkarmayı ya da bir liman kentini hizmet verdiği art bölgeyle eşleştirmeyi ister.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Türkiye’de dış ticaretin önemli bir bölümü deniz yoluyla gerçekleştirilmekte, bu da bazı kentlerin liman fonksiyonunu öne çıkarmaktadır. Aşağıdaki illerden hangisi, Çukurova başta olmak üzere geniş bir hinterlanda hizmet veren önemli bir Doğu Akdeniz liman kentidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Mersin
Mersin, Doğu Akdeniz kıyısında yer alan ve Çukurova başta olmak üzere geniş bir hinterlandın dış ticaretine hizmet veren önemli bir liman kentidir. Antalya Batı Akdeniz’de, İzmir Ege’de; Trabzon ve Sinop ise Karadeniz kıyısındadır.
2. soruKolay
Türkiye’nin ihracatında sanayi ürünlerinin payı zamanla artarken tarım ürünlerinin payı azalmıştır. Buna rağmen Türkiye dış ticarette sürekli açık vermektedir. Türkiye’nin ithalatında ise enerji hammaddeleri ve ara malları önemli bir yer tutmaktadır.
Bu bilgilere dayanarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: C — Sanayi ürünleri ihracatındaki artış dış ticaret açığını tamamen kapatmıştır.
Metinde sanayi ürünleri ihracatının artmasına rağmen Türkiye’nin dış ticarette hâlâ açık verdiği belirtilmiştir. Dolayısıyla sanayi ihracatının açığı tamamen kapattığı yargısına ulaşılamaz.
3. soruKolay
Aynı bölgede iki ilçenin ekonomik yapısı karşılaştırılmaktadır. K ilçesinde istihdamın çoğu otel, restoran, seyahat acentesi ve perakende ticarette; L ilçesinde ise pamuk tarımı ile tekstil fabrikalarında yoğunlaşmıştır. Yıllık döviz gelirinin K’da turist harcamalarından, L’de tarım ve sanayi ürünü satışından geldiği bilinmektedir.
Bu bilgilere göre K ilçesinin ekonomik yapısı için hangisi söylenebilir?
Cevabı göster
Cevap: C — Üçüncül sektör baskındır ve turizm-ticaret hizmetleri öne çıkar.
Kısaca — K ilçesinde istihdamın otel, restoran, seyahat acentesi ve perakende ticarette yoğunlaşması, üçüncül sektörün baskın olduğunu gösterir. Döviz gelirinin turist harcamalarından sağlanması da turizm-ticaret hizmetlerinin önemini destekler.
Pamuk tarımı birincil, tekstil üretimi ikincil sektördedir ve L ilçesini tanımlar. K’da kamu yönetiminin öne çıktığına veya istihdamın sektörler arasında dengeli dağıldığına ilişkin bilgi yoktur. Doğru cevap C’dir.
4. soruOrta
Türkiye’de demiryolu ulaşımıyla ilgili,
I. Marmaray ile Avrupa ve Asya demiryolu hatları birbirine bağlanmıştır.
II. Yüksek hızlı tren hatları yalnızca dağlık ve engebeli arazilerde inşa edilmiştir.
III. Demiryolu, kara yoluna göre birim taşımada daha az enerji tüketimi sağlar.
IV. Doğu-batı yönlü demiryolu hatlarının yoğunluğu, kuzey-güney yönlü hatlardan fazladır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I, III ve IV
Kısaca — Marmaray kıtaları bağlamış, demiryolu enerji tasarrufu sağlamış ve dağların uzanışı nedeniyle hatlar ağırlıklı olarak doğu-batı yönünde gelişmiştir.
Marmaray Boğaz tüp geçişi ile Asya ve Avrupa demiryolu ağları kesintisiz hâle gelmiştir (I doğru). Demiryolu taşımacılığı, sürtünme ve kütle avantajı sayesinde kara yoluna kıyasla birim yük başına çok daha az enerji tüketir (III doğru). Türkiye’de dağlar genel olarak doğu-batı yönünde uzandığından demiryolu ağları da en az maliyetli olan bu koridorda yoğunlaşmıştır (IV doğru). Yüksek hızlı tren hatları ise yüksek tünel ve viyadük maliyetlerinden kaçınmak için öncelikle eğimi az, düz veya hafif engebeli güzergâhlara inşa edilir (II yanlış).
5. soruKolay
Hizmet sektörünün gelişmesiyle ilgili şu yargılar verilmiştir:
I. Nüfusun yoğun olduğu yerlerde hizmetlere yönelik talep artabilir.
II. Kentleşme, hizmet faaliyetlerinin çeşitlenmesini destekler.
III. Hizmet sektörünün geliştiği illerde tarımsal üretim değeri mutlaka düşüktür.
IV. Ulaşım altyapısının gelişmesi, ticaret ve turizm faaliyetlerini destekler.
Bu yargılardan hangileri yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: E — Yalnız III
Kısaca — Hizmet sektörünün gelişmiş olduğu illerde tarımsal üretim değerinin mutlaka düşük olacağı genellemesi her zaman doğru değildir.
Hizmet sektörünün geliştiği illerde nüfus yoğunluğu, kentleşme oranı ve ulaşım ağı genellikle ileri düzeydedir. Ancak Antalya, Adana, Bursa ve İzmir gibi iller güçlü bir ticaret ve turizm sektörüne sahip olmanın yanı sıra Türkiye’nin en verimli tarımsal üretim merkezlerindendir. Dolayısıyla bir ilde hizmet sektörünün baskın olması, oradaki tarımsal üretimin parasal değerinin düşük olmasını gerektirmez.
6. soruKolay
Türkiye’nin dış ticaretinde enerji ürünlerinin ithalattaki payı oldukça yüksektir. Ülkenin enerji ihtiyacının büyük bölümü dış alım yoluyla karşılanmaktadır.
Bu durumun Türkiye’nin dış ticareti üzerindeki en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Dış ticaret açığının büyümesi
Türkiye’nin enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşılaması, ithalat giderlerini önemli ölçüde artırarak dış ticaret açığının büyümesine yol açmaktadır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.