Türkiye'nin Yer Şekilleri, İklimi ve Bitki Örtüsü — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
Uygulamada bu konudan 24 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Akdeniz kıyılarında kar yağışı seyrek görülürken Doğu Anadolu'da kış uzun ve sert geçer; iki bölge arasındaki küçük enlem farkı bunu açıklamaz, belirleyici olan yükselti ve denizden uzaklıktır.
Türkiye'nin Yer Şekilleri, İklimi ve Bitki Örtüsü konusu bu üç unsuru birbirine bağlı biçimde ele alır: dağların uzanış yönü yağışın dağılışını, yağış ve sıcaklık da doğal bitki örtüsünü belirler. İnsan etkisiyle bozulan bitki örtüsü de kapsamın içindedir.
AYT soruları çoğu zaman iki sahanın özelliklerini karşılaştıran bir liste ya da gözlem kaydı sunar ve bu özelliklerin hangi coğrafi etkenle açıklanacağını sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir araştırmacı Türkiye’de bitki örtüsünün dağılışını incelerken şu gözlemleri kaydediyor:
• İnsan etkisiyle ormanların tahrip edildiği bazı Akdeniz yamaçlarında maki yerine daha cılız çalı formasyonları gelişmiştir.
• İç bölgelerde aşırı otlatma, bozkırın yer yer çıplaklaşmasına yol açmıştır.
• Bazı alanlarda orman alt sınırı yukarı çekilmiştir.
Bu gözlemlere göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — İklim elverişli olsa da insan etkisi ikincil ve bozulmuş formasyonlar yaratabilir.
İklim ve yükselti doğal çerçeveyi çizer; ancak orman tahribi, aşırı otlatma gibi insan etkileri ikincil (bozulmuş) formasyonların gelişmesine ve orman sınırlarının değişmesine neden olur. Bu nedenle bitki örtüsü yalnız doğal koşullarla açıklanamaz.
2. soruKolay
Türkiye’de iki sahanın yer şekilleriyle ilgili şu özellikler belirlenmiştir:
• A sahası: Ortalama yükselti düşük, dağlar kıyıya dik, vadi tabanları geniştir.
• B sahası: Ortalama yükselti yüksek, dağlar kıyıya paraleldir; derin boğaz vadiler görülür ve kıyıyla iç kesimler arasındaki geçitler sınırlıdır.
Bu özelliklere göre A ve B sahalarının bulunabileceği bölgeler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: D — A: Ege Bölgesi — B: Karadeniz kıyı kuşağı
Ege’de dağlar kıyıya dik (enine) uzanır, yükselti görece düşüktür ve vadiler denize açılır; Karadeniz’de ise dağlar kıyıya paralel, yükselti fazladır ve boğaz vadiler ile sınırlı geçitler tipiktir. Bu yüzden A Ege, B Karadeniz kıyı kuşağıdır.
3. soruKolay
Türkiye’nin Karadeniz kıyılarında denizden gelen nemli hava kütleleri, kıyıya paralel uzanan dağlara çarparak yükselir ve yoğunlaşarak yağış bırakır. Bu yağışın oluşumunda havanın yükselmesini sağlayan temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — Nemli havanın dağ engeli boyunca yükselmeye zorlanması
Kısaca — Denizden gelen nemli hava kütlelerinin dağ yamacı boyunca yükselerek soğuması ve yoğunlaşmasıyla oluşan yağışlara orografik (yamaç) yağış denir.
Karadeniz kıyılarında denize paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları nemli hava akımlarının önünde set oluşturur; yükselen hava adyabatik olarak soğur ve yamaçlara bol yağış bırakır. Çeldiricilerdeki konveksiyonel yağışlar ısınan havanın dikey yükselmesiyle, cephesel yağışlar ise farklı karakterdeki iki hava kütlesinin karşılaşmasıyla meydana gelir.
4. soruOrta
Türkiye’de aşağıdaki durumlar gözlemlenmektedir:
Doğu Karadeniz’de orman üst sınırı yaklaşık 2000 m iken Toros Dağları’nda bu sınır 2500 m civarına yükselmektedir.
Aynı dağın güney yamaçlarında orman üst sınırı kuzey yamaçlara göre daha yüksektedir.
Bu iki durumun ortak açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Sıcaklık koşullarının farklılaşması
Toros Dağları daha güney enlemde yer aldığından Karadeniz dağlarına göre daha sıcaktır; güney yamaçlar ise daha fazla güneş ışığı aldığından kuzey yamaçlara göre daha sıcaktır. Her iki durumda da sıcaklık farkı, orman üst sınırının yükselmesinin temel nedenidir.
5. soruKolay
Türkiye’deki yer şekilleriyle ilgili şu yargılar verilmiştir:
I. Doğu Anadolu yüksek platolarının ortalama yükseltisi batıdaki platolara göre daha fazladır.
II. Karadeniz kıyı dağlarının kıyıya paralel uzanması, kıyı ovalarının dar kalmasına katkı sağlar.
III. Ege graben ovalarının oluşumunda yalnızca rüzgâr aşındırması etkilidir.
IV. Akdeniz Torosları kıvrım dağları karakteri taşır ve orojenezle yükselmiştir.
Bu yargılardan hangileri yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Yalnız III
Ege graben ovaları rüzgar aşındırmasıyla değil, fay hatları boyunca çökme (tektonik) sonucu oluşur. Diğer üç iddia yer şekilleri düzenine uygundur: doğuda yükselti fazladır, Karadeniz dağları kıyıya paraleldir, Toroslar kıvrım dağlarıdır.
6. soruKolay
Karadeniz kıyısında yer alan bir ilde yılın her ayı yağışlı geçerken aynı boylam üzerinde, İç Anadolu’da yer alan bir ilde yaz ayları kurak geçmektedir.
İki il arasındaki bu yağış rejimi farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Kuzey Anadolu Dağları’nın denizel hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini engellemesi
Kıyıya paralel uzanan Kuzey Anadolu Dağları, Karadeniz üzerinden gelen nemli havanın iç kesimlere ulaşmasını engeller; bu yüzden kıyı her mevsim yağışlıyken iç kesimde yaz kuraklığı görülür.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.