Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 6 soru
Uygulamada bu konudan 17 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Dünyadaki bor rezervlerinin büyük bölümü Türkiye'de, özellikle Eskişehir, Kütahya, Balıkesir ve Bursa çevresinde bulunur; bu durum bor madenini Türkiye coğrafyası için ayırt edici kılar.
Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları konusu madenlerin ve enerji kaynaklarının nerede çıkarıldığını, hangi jeolojik koşullara bağlı olduğunu ve ülkenin enerjide dışa bağımlılığını işler. Taş kömürünün Zonguldak'ta, petrolün Batman çevresinde, kromun Elazığ'da çıkarılması temel eşleşmeler arasındadır.
AYT'de sorular bir yörenin yer yapısını betimleyip hangi kaynağın kullanılabileceğini sorar ya da dağılışla çelişen eşleştirmeyi bulmayı ister.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’deki maden ve enerji kaynaklarının coğrafi dağılışıyla çelişir?
Cevabı göster
Cevap: E — Antalya’nın Türkiye’nin en büyük taş kömürü rezervi sayılması
Kısaca — Türkiye’de taş kömürü yataklarının neredeyse tamamı Zonguldak havzasında yer alır; Antalya’da zengin taş kömürü rezervi bulunmaz.
Taş kömürü, I. Jeolojik Zaman’a (Paleozoik) ait arazilerde oluşmuş yüksek kalorili bir enerji kaynağıdır ve Türkiye’de Batı Karadeniz (Zonguldak, Bartın, Karabük) havzasında toplanmıştır. Batman petrol çıkarımı ve rafinerisiyle, Yatağan linyite dayalı termik santraliyle, Divriği ise zengin demir yataklarıyla doğru ilişkilendirilmiştir. Bu nedenle Antalya’nın Türkiye’nin en büyük taş kömürü rezervine sahip olduğunu belirten ifade coğrafi gerçeklikle doğrudan çelişir.
2. soruKolay
Türkiye’de elektrik üretiminde kullanılan kaynaklarla ilgili,
I. Hidroelektrik santralleri, akarsu potansiyeli yüksek olan Doğu Anadolu ve Karadeniz’de yoğunlaşmıştır.
II. Rüzgâr enerjisi santralleri, sürekli ve düzenli esen rüzgârların bulunduğu Ege ve Marmara kıyılarında yoğunlaşmıştır.
III. Güneş enerjisi santralleri için en uygun koşullar, bulutluluk oranının yüksek olduğu Karadeniz kıyılarında bulunur.
IV. Jeotermal enerji santralleri, volkanik ve tektonik hareketliliğin yoğun olduğu Batı Anadolu’da yaygınlaşmıştır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — I, II ve IV
Kısaca — Enerji kaynaklarının dağılımına ilişkin I, II ve IV numaralı ifadeler doğru; Karadeniz kıyılarını güneş enerjisi için en uygun gösteren III numaralı ifade yanlıştır.
Akarsu eğim ve debisinin yüksek olduğu Doğu Anadolu ve Karadeniz hidroelektrik santrallere (I), düzenli rüzgâr alan Ege ve Marmara kıyıları rüzgâr santrallerine (II), fay hatlarının yoğun olduğu Batı Anadolu ise jeotermal santrallere (IV) ev sahipliği yapar. Güneş enerjisi santralleri için ise bulutluluğun az, güneşlenme süresinin uzun olduğu Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz uygundur; yıl boyu bulutlu ve yağışlı olan Karadeniz kıyıları güneş enerjisi potansiyeli bakımından en elverişsiz bölgemizdir. Bu nedenle I, II ve IV ifadeleri doğrudur.
3. soruKolay
Batı Anadolu’da kırıklı yer yapısı yaygındır. Fay hatları boyunca derine sızan sular ısınarak yeniden yüzeye çıkmakta; bu kaynaklardan konut ve sera ısıtması ile elektrik üretiminde yararlanılabilmektedir.
Bu koşullar aşağıdaki enerji kaynaklarından hangisinin kullanımını destekler?
Cevabı göster
Cevap: E — Jeotermal enerji
Kısaca — Kırıklı yer yapısı boyunca yer altına sızıp ısınarak yüzeye çıkan sıcak su ve buhardan elde edilen enerji jeotermal enerjidir.
Batı Anadolu, fay hatları ve graben sistemleri bakımından Türkiye’nin en aktif sahalarından biri olduğu için yer altı suları derinlerdeki magmatik sıcaklıkla temas ederek yüksek sıcaklıklara ulaşır. Yüzeye çıkan bu sıcak su ve buhar kaynakları hem jeotermal enerji santrallerinde elektrik üretimi hem de konut ve seraların ısıtılması amacıyla kullanılır. Taş kömürü, linyit ve petrol tortul katmanlardaki organik fosil birikimleriyle oluşurken hidrolik enerji ise akarsuların yer üstü akış potansiyeline dayanır.
4. soruKolay
Bir bölgede hidroelektrik üretimi kurak mevsimde azalırken rüzgâr üretimi aynı dönemde artmaktadır.
Arz dalgalanmasını azaltmak için en uygun uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Hidroelektrik ile rüzgârı aynı şebekede birbirini tamamlayacak biçimde kullanmak
Kısaca — Farklı dönemlerde zirve yapan iki kaynağın dengelenmesi için hidroelektrik ile rüzgârı aynı şebekede birbirini tamamlayacak biçimde kullanmak en uygun çözümdür.
Yenilenebilir kaynakların doğal koşullara bağlı olarak kesintili üretim yapması şebeke güvenliğini zorlaştırır. Ancak hidroelektrik üretiminin azaldığı kurak dönemlerde rüzgâr enerjisinin yükselmesi, bu iki kaynağın birbirinin açığını kapatabileceğini gösterir. Hibrit ve entegre bir şebeke yönetimi sayesinde elektrik arzındaki mevsimsel dalgalanmalar en aza indirilir.
5. soruKolay
Elektrik üretimi ile sera ısıtmasını birlikte yapacak bir jeotermal tesis için dört alan incelenmektedir: K’de 45 °C’lik sığ bir kaynak fakat sınırlı rezervuar, L’de yüksek akarsu debisi fakat termal belirti yok, M’de volkanizmaya bağlı derin bir hidrotermal sistem, N’de ise yüksek güneşlenme vardır.
Tesis için en uygun alan ve belirleyici özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — M — volkanizmaya bağlı derin hidrotermal sistemin elektrik ve ısı üretimine elverişli olması
Kısaca — Jeotermalden elektrik üretimi yüksek sıcaklık gerektirdiğinden tesis için en uygun alan M — yüksek sıcaklıklı akışkan, geçirgen rezervuar ve geri basma olanağının birlikte bulunması özelliğine sahip sahadır.
Jeotermal akışkandan elektrik türbinlerini döndürecek buharı elde etmek için yüksek sıcaklık ve basınç şarttır; K’deki 45 °C’lik düşük sıcaklık sera için kullanılabilse de elektrik üretimine yetmez. M alanındaki derin volkanik hidrotermal sistem ise hem yüksek ısıyı sağlar hem de rezervuarın tükenmesini önleyen geri basma olanağı sunar. Akarsu debisi ya da güneşlenme süresi gibi unsurların jeotermal enerji üretimiyle doğrudan bir ilgisi bulunmadığını unutmamalısın.
6. soruKolay
Türkiye’de maden ve enerji kaynaklarının üretimi belirli yörelerde yoğunlaşmıştır.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: D — Taş kömürü – Soma
Kısaca — Soma, taş kömürü değil linyit üretim sahasıdır. Bu nedenle yanlış eşleştirme D’dir. Taş kömürü üretimi Zonguldak Havzası’nda yoğunlaşır. Bor–Kırka, linyit–Afşin–Elbistan, krom–Guleman ve feldspat–Çine eşleştirmeleri ise doğrudur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.