Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme (Şehirler ve Kır Yerleşmeleri) — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 4 soru
Uygulamada bu konudan 17 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
İç Anadolu'da su kaynaklarının az ve belirli noktalarda bulunması, köy evlerinin bir pınar ya da kuyu çevresinde sıkı biçimde toplanmasına yol açar; yerleşme dokusu böylece doğal koşulların izini taşır.
Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme (Şehirler ve Kır Yerleşmeleri) konusu nüfusun dağılışını, şehirlerin fonksiyonlarına göre sınıflandırılmasını ve köy altı yerleşmeleri kapsar. Yayla, mezra ve kom gibi terimler bu başlığa özgüdür; kom, Doğu Anadolu'da hayvancılığa dayalı bir kır yerleşmesidir.
AYT'de sorular bir yerleşmenin özelliklerini betimleyip türünü ya da fonksiyonunu sorar. Öncüllü sorularda ise şehir ile kır yerleşmesinin ayırt edici nitelikleri sınanır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Türkiye’de şehirler öne çıkan ekonomik faaliyetlerine göre farklı fonksiyonlarla anılır. Turizm gelirlerinin şehir ekonomisinde belirleyici olduğu, konaklama ve rekreasyon hizmetlerinin yoğunlaştığı bir yerleşme bu sınıflamada turizm şehri olarak değerlendirilir.
Aşağıdaki şehirlerden hangisi bu fonksiyona örnek gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: D — Antalya
Antalya’da turizm faaliyetleri şehir ekonomisinde baskındır. Zonguldak, Karabük, Batman ve Ereğli ise daha çok maden veya sanayi fonksiyonlarıyla öne çıkar.
2. soruKolay
Bir yörede arazi engebeli ve eğimli, tarım toprakları parçalı, su kaynakları ise dağınık durumdadır. Bu koşullarda konutlar birbirinden uzak mesafelerde kurulmuş, yerleşme alanları arasına tarım arazileri girmiştir.
Bu yerleşme düzeni aşağıdakilerden hangisine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: B — Dağınık yerleşme
Konutların birbirinden uzak ve aralarında tarım arazileri olacak biçimde kurulması dağınık yerleşme dokusunu gösterir. Toplu yerleşmede evler birbirine yakındır; geçici-daimi ayrımı ise süreklilikle ilgilidir.
3. soruKolay
Türkiye’deki şehir yerleşmeleriyle ilgili bazı yargılar şöyledir:
I. Nüfusun büyük bölümü tarım dışı faaliyetlerde çalışır. II. Yerleşme dokusu genellikle kırsala göre daha yoğundur. III. Bütün şehirler aynı ekonomik fonksiyona sahiptir. IV. Şehirlerin fonksiyonları zaman içinde değişebilir.
Bu yargılardan hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — I, II ve IV
Şehirlerde tarım dışı faaliyetler ve yoğun doku yaygındır; fonksiyonlar da zamanla değişebilir. Tüm şehirlerin aynı fonksiyona sahip olduğu yargısı yanlıştır; bu yüzden I, II ve IV doğrudur.
4. soruKolay
Türkiye’de köy altı yerleşmeleri sürekli ve geçici olarak gruplandırılır.
Bir köyden ayrılan kişilerce kurulan, köye bağlılığını sürdüren ve köyün arazisini işleyerek zamanla bağımsız bir köye dönüşebilen yerleşme tipi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Mahalle
Mahalle, bir köyden ayrılan kişilerin kurduğu, ana köye bağlılığını sürdürerek köy arazisini işlediği sürekli köy altı yerleşmesidir. Zamanla büyüyerek bağımsız bir köye dönüşebilir. Diğer seçeneklerdeki yerleşmelerde hayvancılık işlevi öne çıkarken kökte mahalleyi tanımlayan köye bağlılık ve tarımsal faaliyetler vurgulanmıştır.
5. soruOrta
Türkiye’de köy yerleşmeleri ile ilgili olarak;
I. Hukuki statüleri 1924'te çıkarılan Köy Kanunu ile düzenlenmiştir.
II. Belediye teşkilatına sahip yerleşmelerdir.
III. Cami, okul, otlak gibi ortak ihtiyaçları karşılama zorunluluğu bulunan, hukuki varlığı olan yerleşmelerdir.
Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: D — I ve III
Köylerin hukuki statüsü 1924 tarihli Köy Kanunu ile düzenlenmiştir; I doğrudur. Köyler, hukuki varlığı bulunan ve cami, okul, otlak gibi ortak ihtiyaçların karşılanmasına yönelik yükümlülükleri olan yerleşmelerdir; III de doğrudur. Köylerde belediye teşkilatı bulunmaz, yönetim muhtar ve ihtiyar meclisi tarafından yürütülür; II yanlıştır. Bu nedenle doğru cevap I ve III, yani D’dir.
6. soruZor
Erzurum-Kars Platosu’nda hayvancılıkla geçinen bazı aileler, yılın belli dönemlerinde köylerinden ayrılarak hayvanlarıyla birlikte aynı barınaklar içinde kaldıkları, insan konutları ile hayvan ağıllarının bitişik kurulduğu yerleşmelerde uzun süre konaklarlar.
Bu parçada özellikleri verilen geçici kır yerleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Kom
Kom, özellikle Erzurum-Kars Platosu’nda görülen, insan konutları ile hayvan barınaklarının bitişik olduğu ve uzun süre konaklanan dönemlik kır yerleşmesidir. Obada daha kısa süreli ve çadır ağırlıklı konaklama söz konusudur; dam ve ağıl yalnızca hayvan barınağı, mezra ise sürekli bir köy altı yerleşmesidir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.