Doğal Kaynakların Sürdürülebilir Kullanımı ve Ekolojik Ayak İzi — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 5 soru
Uygulamada bu konudan 8 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Ekolojik ayak izi, bir kişinin ya da toplumun tükettiği kaynakları üretmek ve atıklarını yok etmek için gereken biyolojik verimli alanı ölçer; tüketim arttıkça bu alan büyür.
Doğal Kaynakların Sürdürülebilir Kullanımı ve Ekolojik Ayak İzi konusu kaynakların bugünkü ihtiyaçları karşılarken gelecek kuşakların olanaklarını tüketmeden nasıl kullanılabileceğini inceler. Yenilenebilir kaynaklar bile yenilenme hızından hızlı tüketilirse azalır: bir balık stoku, üreyebileceğinden fazla avlandığında çöker.
Sürdürülebilirlik ekonomik, çevresel ve toplumsal boyutların birlikte gözetilmesini gerektirir. AYT soruları bir ülkenin özelliklerini sıralayıp hangilerinin ayak izini büyüttüğünü ya da hangi uygulamanın yenilenebilir enerjiyi desteklemediğini sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi bir ülkede yenilenebilir enerji kullanımını artırmaya yönelik bir politika örneği değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — Kömürle çalışan termik santrallerin sayısının artırılması
Kısaca — Kömür tükenebilir bir fosil yakıt olduğundan, kömürle çalışan termik santrallerin sayısını artırmak yenilenebilir enerji hedefleriyle taban tabana zıttır.
Güneş, rüzgâr, jeotermal ve akarsu gücünden yararlanan hidroelektrik santraller doğada kendiliğinden ve sürekli yenilenen temiz enerji kaynaklarıdır. Kömür gibi fosil kaynaklar ise jeolojik dönemler boyunca biriken, rezervi sınırlı, yenilenemeyen ve yakıldığında atmosfere yoğun sera gazı salan yakıtlardır. Dolayısıyla kömürle çalışan termik santrallere ağırlık verilmesi, bir ülkenin yenilenebilir enerji payını artırmaya değil, aksine fosil yakıt bağımlılığını derinleştirmeye yol açar.
2. soruKolay
Bir ülkeyle ilgili aşağıdaki özellikler verilmiştir:
I. Kişi başına enerji tüketiminin yüksek olması
II. Yenilenebilir enerji kaynaklarının payının düşük olması
III. Geri dönüşüm oranlarının düşük olması
IV. Toplu taşıma kullanım oranının yüksek olması
Bu özelliklerden hangileri ekolojik ayak izini büyüten etkenler arasında gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: B — I, II ve III
Yüksek enerji tüketimi, düşük yenilenebilir enerji payı ve düşük geri dönüşüm oranı ekolojik ayak izini büyüten etkenlerdir. Toplu taşıma kullanımının yaygın olması ise bireysel araç kullanımını azaltarak ekolojik ayak izini küçülten bir özellik olduğundan kanıt olarak gösterilemez.
3. soruKolay
Sürdürülebilir kalkınma anlayışına göre doğal kaynaklar kullanılırken ekonomik, çevresel ve toplumsal boyutlar birlikte değerlendirilmelidir. Bir ülkede orman alanlarının tarıma açılması kısa vadede ekonomik gelir sağlasa da uzun vadede toprak erozyonuna, biyoçeşitlilik kaybına ve karbon yutak alanlarının azalmasına neden olmaktadır.
Bu durumun sürdürülebilir kalkınma ilkesiyle çelişmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Doğal kaynakların gelecek kuşaklar için korunmaması
Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçları karşılanırken gelecek kuşakların doğal kaynaklardan yararlanma olanaklarının korunmasını gerektirir. Ormanların tarıma açılmasıyla oluşan erozyon, biyoçeşitlilik kaybı ve karbon yutaklarının azalması bu olanakları zayıflatır. Bu nedenle temel çelişki, doğal kaynakların gelecek kuşaklar için korunmamasıdır; doğru cevap C’dir.
4. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi bir ülkenin sürdürülebilir su yönetimi politikalarına örnek gösterilemez?
Cevabı göster
Cevap: C — Kurak bölgelerde salma sulama ile yeni tarım alanlarının açılması
Kısaca — Yer altı su kaynaklarının sınırsız şekilde kullanılmasına izin verilmesi, su rezervlerinin hızla tükenmesine yol açtığı için sürdürülebilir su yönetimi politikalarıyla bağdaşmaz.
Sürdürülebilir su yönetimi; su kaynaklarının gelecek kuşakların ihtiyaçlarını tehlikeye atmayacak şekilde korunmasını, tasarruflu ve verimli kullanılmasını amaçlar. Damla sulamanın yaygınlaştırılması, yağmur suyu hasadı, sanayide suyun geri kazanımı ve kaçak kullanımların denetlenmesi su tasarrufunu artıran koruyucu uygulamalardır. Yer altı sularının sınırsız ve denetimsiz kullanımına izin verilmesi ise akiferlerin kurumasına ve geri dönülemez çevre felaketlerine neden olacağından sürdürülebilirliğe tamamen aykırıdır.
5. soruKolay
Bir bölgede nüfusun artması, sanayi faaliyetlerinin yoğunlaşması ve yaşam tarzının tüketim odaklı hâle gelmesi doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı güçlendirir. Bu baskının boyutu, kaynakların yenilenme hızı ile tüketim hızı arasındaki farka bağlıdır.
Buna göre aşağıdaki durumların hangisinde doğal kaynaklar üzerindeki baskının en fazla artması beklenir?
Cevabı göster
Cevap: E — Tüketim hızla artarken yenilenebilir kaynak payının düşmesi
Tüketim hızı yükselirken yenilenebilir kaynak payının azalması, yenilenemeyen kaynaklara bağımlılığı ve stok erimesini hızlandırır. Diğer durumlarda verimlilik veya koruma baskıyı sınırlar.
6. soruKolay
Sürdürülebilirlik yaklaşımı, yalnızca tüketimi azaltmakla sınırlı değildir; üretim, dağıtım ve atık aşamalarının birlikte planlanmasını da gerektirir. Aksi hâlde bir aşamada sağlanan kazanç başka bir aşamada kaybedilebilir.
Aşağıdakilerden hangisi bu bütüncül yaklaşımı en iyi yansıtır?
Cevabı göster
Cevap: C — Ürünlerin tasarımından kullanım sonrası geri dönüşümüne kadar yaşam döngüsünün dikkate alınması
Yaşam döngüsü bakışı, kaynağın çıkarılmasından atığa kadar tüm aşamaları birlikte ele alır. Diğer seçenekler yalnızca bir aşamada iyileşme gösterip zincirin geri kalanını ihmal eder.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.