Dünya Ticaret Yolları: Boğazlar, Kanallar ve Su Yolları — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 6 soru
Uygulamada bu konudan 26 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Süveyş Kanalı açılmadan önce Avrupa'dan Hint Okyanusu'na giden gemiler Afrika'nın güneyini dolaşmak zorundaydı; kanal Akdeniz'i Kızıldeniz'e bağlayarak bu yolu büyük ölçüde kısalttı.
Dünya Ticaret Yolları: Boğazlar, Kanallar ve Su Yolları konusu doğal boğazların ve insan yapımı kanalların hangi denizleri bağladığını, deniz ticaretine ne kadar zaman ve maliyet kazandırdığını inceler. Malakka Boğazı Hint Okyanusu ile Büyük Okyanus arasındaki geçişi, Cebelitarık ise Akdeniz ile Atlas Okyanusu arasındaki bağlantıyı sağlar.
Kanal insan eliyle açılır, boğaz ise doğal bir geçittir. AYT soruları bir rotayı tarif edip hangi su yolunun kullanıldığını ya da bir geçidin stratejik önemini sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Atlas Okyanusu kıyısındaki bir limandan Büyük Okyanus kıyısındaki başka bir limana giden geminin Güney Amerika’nın güney ucunu dolaşması gerekmemektedir.
Bu durumun ortaya çıkmasında aşağıdaki su yollarından hangisi etkili olmuştur?
Cevabı göster
Cevap: D — Panama Kanalı
Kısaca — Atlas Okyanusu ile Büyük Okyanus’u bağlayarak Güney Amerika’nın güney ucunu dolaşma zorunluluğunu ortadan kaldıran su yolu Panama Kanalı’dır.
Orta Amerika’nın dar kıstağında açılan Panama Kanalı, gemilerin Güney Amerika’nın fırtınalı güney burnu olan Macellan Boğazı veya Horn Burnu çevresinden dolaşmasını önleyerek mesafeyi binlerce kilometre kısaltmıştır. Seçeneklerde yer alan Babülmendep, Hürmüz ve Malakka boğazları Asya ve Orta Doğu’daki deniz yollarını bağlarken, İstanbul Boğazı ise Karadeniz ile Marmara arasındadır. Dolayısıyla iki büyük okyanus arasında doğrudan kestirme geçiş sağlayan yapı Panama Kanalı’dır.
2. soruKolay
Basra Körfezi çevresindeki ülkeler, dünya petrol üretiminin önemli bir bölümünü karşılamaktadır. Bu petrolün deniz yoluyla dünya pazarlarına ulaştırılabilmesi için tankerlerin Basra Körfezi’nden açık denizlere çıkması gerekmektedir.
Bu tankerlerin Basra Körfezi’nden çıkışta geçmek zorunda olduğu boğaz aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Hürmüz Boğazı
Kısaca — Dünya petrol sevkiyatının en kritik geçiş noktalarından olan Basra Körfezi’nin açık denizlere tek çıkış kapısı Hürmüz Boğazı’dır.
Körfez ülkelerinin ürettiği petrolün Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden küresel pazarlara ulaşabilmesi için tankerlerin bu boğazdan geçmesi zorunludur. Malakka Boğazı veya Bab’ül Mendep Boğazı da yoğun petrol taşınan güzergâhlar olsa da doğrudan Basra Körfezi’nin çıkışını kontrol eden tek su yolu Hürmüz Boğazı’dır.
3. soruKolay
Orta Çağ’da Çin’den başlayarak Orta Asya üzerinden Anadolu ve Avrupa’ya uzanan bu ticaret güzergâhında ipek, porselen ve baharat gibi ürünler taşınmıştır. Kara yolu ağırlıklı olan bu güzergâh, doğu ile batı arasında kültürel etkileşimi de artırmış; ancak Coğrafi Keşifler’den sonra önemini büyük ölçüde yitirmiştir.
Yukarıda sözü edilen ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: E — İpek Yolu
Kısaca — Çin’den başlayıp Orta Asya ve Anadolu üzerinden Avrupa’ya uzanan tarihî kara ticaret yolu İpek Yolu’dur.
Tarihî ticaret yollarını incelerken rotanın başlangıç noktasına ve kara ya da deniz ağırlıklı oluşuna dikkat etmelisin. En güçlü çeldirici olan Baharat Yolu Hindistan’dan başlar ve deniz yolu ağırlıklıdır; Kral Yolu ise ilk çağda Pers İmparatorluğu döneminde Batı Anadolu ile Mezopotamya arasında kullanılmıştır.
4. soruKolay
Tarih boyunca bazı ticaret yolları teknolojik gelişmeler, siyasi olaylar veya yeni yolların keşfiyle önem kazanmış ya da önemini yitirmiştir.
I. Süveyş Kanalı’nın açılması (1869)
II. Panama Kanalı’nın açılması (1914)
III. Berlin Konferansı’nın toplanması (1884-85)
IV. Ümit Burnu deniz yolunun keşfedilmesi (1488)
Yukarıdaki gelişmelerden hangileri, gerçekleştikleri dönemde belirli su yollarının önemini artıran gelişmelerdendir?
Cevabı göster
Cevap: C — I, II ve IV
Kısaca — Süveyş Kanalı, Panama Kanalı ve Ümit Burnu’nun keşfi küresel su yollarının önemini artırırken; Berlin Konferansı siyasi bir antlaşmadır.
Süveyş Kanalı’nın açılması (I) Akdeniz ile Kızıldeniz’i bağlayarak deniz ticaret rotasını kısaltmış, Panama Kanalı (II) Atlas ve Pasifik okyanusları arasındaki geçişi sağlayarak stratejik bir su yolu oluşturmuş, Ümit Burnu’nun keşfi ise (IV) Afrika’nın güneyinden Hindistan’a uzanan yeni bir deniz yolu açarak ticaret rotalarını canlandırmıştır. III numaralı öncülde yer alan Berlin Konferansı (1884-85) ise Avrupalı sömürgeci güçlerin Afrika topraklarını kendi aralarında paylaşmasını konu alan siyasi ve diplomatik bir zirvedir; herhangi bir su yolunun açılması veya önem kazanmasıyla doğrudan ilgisi yoktur. Bu nedenle belirli su yollarının önemini artıran gelişmeler I, II ve IV numaralı öncüllerdir.
5. soruKolay
Akdeniz ile Kızıldeniz’i birleştiren insan yapımı su yolu, Avrupa ile Güney ve Doğu Asya arasındaki deniz ticaret mesafesini önemli ölçüde kısaltmıştır.
Buna göre sözü edilen su yolu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Süveyş Kanalı
Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlayarak Avrupa–Asya deniz yolunu kısaltan yapay su yolu Süveyş Kanalı’dır. Panama Atlas ile Pasifik’i, Kiel ve Korint daha yerel denizleri bağlar; Hürmüz ise boğazdır, kanal değildir.
6. soruKolay
Basra Körfezi’nden yüklenen petrolün deniz yoluyla Atlas Okyanusu kıyısındaki Avrupa limanlarına en kısa rotadan ulaştırılmasında belirli boğaz ve kanallar güzergâhın zorunlu geçiş noktalarını oluşturur.
Buna göre bu güzergâhta aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Cevabı göster
Cevap: A — Malakka Boğazı
Basra Körfezi’nden Avrupa’ya Süveyş üzerinden giden rota Hürmüz, Babülmendep, Süveyş ve Cebelitarık’ı kullanır. Malakka Boğazı ise Hint Okyanusu ile Pasifik arasında olup Doğu Asya güzergâhındadır; bu rotada yer almaz.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.