Ekstrem Doğa Olayları — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 7 soru
Uygulamada bu konudan 26 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Kuraklık bir anda gelmez; yağışın uzun süre ortalamanın altında kalmasıyla sessizce büyür ve bu yönüyle ani bir fırtınadan ayrılır.
Ekstrem Doğa Olayları konusu tropikal siklonlar, hortumlar, sıcak ve soğuk hava dalgaları, kuraklık, sel ve dolu gibi olağanın çok dışına çıkan atmosferik olayları kapsar. Tropikal siklonların ekvatorun hemen üzerinde oluşamaması, burada Coriolis etkisinin çok zayıf kalmasıyla açıklanır.
AYT'de sorular genellikle bir olayın oluşum koşulunu, belirleyici etkenini ya da tarım, ulaşım ve enerji üzerindeki etkilerini sorar. Olumsuz kalıplı köklerde gerçek etkilerin arasına olaya ait olmayan bir sonuç yerleştirilir; öncüllü yargı soruları da bu başlıkta yaygındır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Ekstrem doğa olaylarıyla ilgili bazı yargılar şunlardır:
I. Tropikal siklonların oluşması için yeterince sıcak okyanus yüzey suları ve yeterli Coriolis etkisi gerekir.
II. Kuraklık yalnızca sıcak çöllerde ekstrem doğa olayı sayılır.
III. Sıcak ve soğuk hava dalgaları, bir bölgede sıcaklıkların mevsim normallerinin belirgin biçimde üzerinde veya altında günlerce sürmesidir.
IV. Volkanik patlamalar astronomik kökenlidir.
V. Büyük gök taşı çarpmaları iklimi değiştirebilir.
Bu yargılardan hangileri yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — II ve IV
Kısaca — Yanlış yargılar II ve IV’tür; doğru cevap C’dir. Kuraklık, yalnızca sıcak çöllerde değil, farklı iklim bölgelerinde yağışların uzun süre normalin altında kalmasıyla yaşanabilir. Volkanik patlamalar ise astronomik değil, yerin iç dinamiklerine bağlı jeolojik olaylardır. I doğrudur: Tropikal siklonların oluşumu yeterince sıcak okyanus suları ve yeterli Coriolis etkisi gerektirir. III, sıcak ve soğuk hava dalgalarını doğru tanımlar. V de doğrudur: Büyük gök taşı çarpmaları atmosfere yayılan tozlarla güneş ışınlarının yeryüzüne ulaşmasını azaltarak iklimi değiştirebilir.
2. soruKolay
Kuraklık, etkisi yavaş başlayan ancak yaygın ve kalıcı olabilen ekstrem bir doğa olayıdır. Tarım, içme suyu ve enerji üretimi üzerinde uzun süreli baskı oluşturabilir.
Buna göre kuraklığın temel belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Yağışın uzun süre ortalamanın altında kalması
Kuraklığın temel belirleyicisi, yağışın uzun süre ortalamanın altında kalmasıdır. Uzun süreli yağış eksikliği su kaynaklarını azaltarak tarımı, içme suyu teminini ve enerji üretimini etkiler. Birkaç günlük buharlaşma artışı, günlük nem değişimleri veya yağışın mevsim normalleri içindeki düzensizliği tek başına kuraklığı tanımlamaz; sağanakların sıklaşması da temel belirleyici değildir.
3. soruKolay
Soğuk hava dalgaları, sıcaklığın uzun süre ortalamanın çok altına düşmesiyle oluşur. Özellikle kış aylarında tarım, ulaşım ve yerleşim alanlarını olumsuz etkiler.
Aşağıdakilerden hangisi soğuk hava dalgasının olası etkilerinden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: E — Bitkilerin büyüme döneminin uzaması
Soğuk hava dalgaları bitkilerin büyümesini yavaşlatabilir veya durdurabilir; büyüme dönemini uzatması beklenmez. Don hasarı, donmuş yüzeylerde kayma riskinin yükselmesi, ulaşımda aksamalar ve ısınma ihtiyacının artması ise soğuk hava dalgasının olası etkileridir.
4. soruKolay
Sıcak hava dalgası, sıcaklıkların mevsim normallerinin belirgin biçimde üzerine çıkması ve bu durumun birkaç gün sürmesidir. Bu süreç özellikle kentlerde ve tarım alanlarında hissedilir.
Aşağıdakilerden hangisi sıcak hava dalgasının olası sonuçlarından biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Sıcaklık artışına bağlı olarak havanın maksimum nem miktarının azalması
Sıcaklık arttıkça havanın taşıyabileceği maksimum nem miktarı azalmaz, artar. Bu nedenle maksimum nem miktarının azalması sıcak hava dalgasının beklenen sonucu değildir. Tarımsal verim kaybı, su talebi ve soğutma enerjisi kullanımının artması ile orman yangını riskinin yükselmesi ise olası sonuçlardır.
5. soruKolay
Jeolojik ve jeomorfolojik kökenli ekstrem olaylar, yer kabuğundaki hareketler ve yer şekillerinin ani değişimiyle ortaya çıkar. Bu olaylar kısa sürede büyük yıkıma yol açabilir.
Aşağıdakilerden hangisi bu gruba giren bir olay ve onun tipik bir sonucu olarak birlikte verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: A — Deprem – yerleşmelerin ve altyapının hasar görmesi
Deprem yer kabuğu hareketlerinden kaynaklanan jeolojik bir ekstrem olaydır ve yerleşmeler ile altyapıda ağır hasara yol açar. Diğer seçeneklerdeki olaylar meteorolojik veya hidrolojik kökenlidir.
6. soruKolay
Bir olayın değerlendirilmesi, yalnızca şiddetine değil, o yerin iklim ve çevre özelliklerine de bağlıdır. Aynı sıcaklık veya yağış değeri bir bölgede olağan, başka bir bölgede olağandışı kabul edilebilir.
Bu yaklaşıma göre aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Ilıman bir kıyı bölgesinde yaz sıcaklıklarının mevsim normallerinin belirgin üzerinde uzun süre kalması ekstrem olaydır.
Ekstremlik, olayın o yerin mevsim normallerinden sapmasına göre belirlenir. Ilıman kıyılarda yazın uzun süren aşırı sıcaklar normale göre sapma olduğundan ekstrem sayılabilir; ekvatoral sıcaklık, kutupsal soğuk, çöl kuraklığı veya dağ karı o yerlerin olağan koşullarıdır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.