Nüfus Politikaları ve Nüfus Projeksiyonları — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 6 soru
Uygulamada bu konudan 17 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Doğumları azaltmaya yönelik bir politika başarılı olduğunda etkisi hemen değil, onlarca yıl sonra görülür: genç nüfusun payı küçülür, nüfus piramidinin tabanı daralır ve zamanla yaşlı nüfus oranı yükselir.
Nüfus Politikaları ve Nüfus Projeksiyonları konusu ülkelerin nüfus artış hızını artırmaya ya da azaltmaya yönelik uygulamalarını ve bu uygulamaların gelecekteki nüfus yapısına etkisini öngörmeyi kapsar. Projeksiyon, mevcut doğum, ölüm ve göç eğilimlerinden yola çıkan bir tahmindir; kesin bir sonuç değildir.
AYT'de sorular genellikle bir politikayı tanımlar ve uzun vadeli demografik sonucu ya da öncüllerden hangilerinin bu politikayla tutarlı olduğunu sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir ülkede son yıllarda uygulanan nüfus planlaması politikaları sonucunda doğum oranlarında belirgin bir azalma gözlenmiştir.
Bu durumun ülkede uzun vadede ortaya çıkarabileceği demografik sonuçlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Çalışma çağındaki nüfusun oranının azalması
Kısaca — Doğum oranlarının uzun süre düşük seyretmesi, tabandan gelen genç kuşak sayısını azaltarak uzun vadede çalışma çağındaki (aktif) nüfus oranının düşmesine yol açar.
Doğumların azalması ilk etapta çocuk (genç bağımlı) nüfusun payını geriletir; zaman ilerledikçe bu daralan kuşaklar çalışma çağına (15–64 yaş) ulaştığında iş gücüne katılan insan sayısı da zorunlu olarak azalır. Aynı süreçte ortalama yaşam süresinin uzamasıyla birlikte yaşlı nüfusun toplam içindeki payı artar ve toplumun yaş ortalaması yükselir. Bu nedenle sürecin uzun vadeli sonucu gençleşme ya da genç bağımlılığın artması değil; nüfusun yaşlanması ve üretken iş gücü oranının gerilemesidir.
2. soruKolay
Bir ülke, uzun yıllar nüfus artış hızını yükseltmeye yönelik politikalar uygulamış ve bu politikalarda başarı sağlamıştır.
Bu ülkeyle ilgili olarak,
I. Doğum oranında artış yaşanmıştır. II. Genç nüfusun toplam nüfus içindeki payı artmıştır. III. Yaşlı nüfus oranı genç nüfus oranını geçmiştir.
yargılarından hangileri beklenir?
Cevabı göster
Cevap: A — I ve II
Kısaca — Nüfus artış hızını artırmaya yönelik başarılı politikalar doğum oranlarını ve dolayısıyla genç nüfusun payını artırırken, yaşlı nüfus oranının genç nüfusu geçmesi beklenemez.
Bir ülkede nüfus artış hızını yükseltmeyi amaçlayan teşvik ve politikalar başarıya ulaştığında doğum oranları yükselir (I). Doğumların artması nüfus piramidinin tabanını genişleterek genç nüfusun toplam nüfus içindeki payını doğrudan artırır (II). Tabanın hızla genişlediği bu süreçte yaşlı nüfus oranının genç nüfusu geçmesi beklenemez; aksine bu durum doğumların azaldığı ve nüfusun yaşlandığı ülkelerin bir özelliğidir (III). Bu nedenle yalnızca I ve II numaralı yargıların gerçekleşmesi beklenir.
3. soruKolay
Bir ülke, doğum kontrolünü teşvik ederek ve aile planlaması hizmetlerini yaygınlaştırarak nüfus artış hızını azaltmaya yönelik politikalar uygulamıştır.
Bu politikaların uzun dönemde başarıya ulaşması durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: C — Genç nüfus oranının azalması
Kısaca — Doğum kontrolünü ve aile planlamasını yaygınlaştıran politikaların başarıya ulaşması, uzun vadede genç nüfus oranının azalmasına yol açar.
Doğurganlığı sınırlandırmaya yönelik politikalar uygulandığında yıllık doğum sayıları azalır; bu durum zamanla toplam nüfus içinde çocuk ve genç yaş grubunun (0-14 yaş) payının gerilemesine neden olur. Ortalama çocuk sayısının veya doğum oranının yükselmesi hedeflenen politikanın tam tersi bir tablodur. Bebek ölüm oranlarının artması ise uygulanan nüfus politikasının bir sonucu değil, sağlık ve refah koşullarının yetersizliğinin bir göstergesidir.
4. soruKolay
Demografik geçiş modelinde ölüm oranları belirgin biçimde düşmüş, buna karşılık doğum oranları henüz yüksek düzeyini koruyorsa ülke aşamasındadır; bu aşamada nüfus hızla artar.
Bu cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Cevabı göster
Cevap: B — 2.
Kısaca — Beslenme ve sağlık koşullarının düzelmesiyle ölüm oranlarının hızla azaldığı, fakat doğumların hâlâ yüksek seyrettiği ikinci evre erken geçiş (yüksek doğum–düşük ölüm) aşamasıdır.
Demografik geçiş modelinin ilk (geleneksel) aşamasında hem doğum hem ölüm oranları çok yüksektir. İkinci evre olan erken geçişte tıp ve hijyendeki gelişmeler ölüm oranlarını hızla düşürürken doğurganlık alışkanlıkları hemen değişmediğinden nüfusta “nüfus patlaması” olarak adlandırılan çok hızlı bir artış yaşanır. Sonraki aşamalarda doğumların da düşmesiyle nüfus artış hızı kademeli olarak dengelenir.
5. soruKolay
Nüfus piramidinde 0-14 yaş grubunun payı yüksek, yaşlı nüfus payı ise düşük olan ülkelerde genç bağımlılık oranı da yüksek olur. Bu yapı, eğitim ve sağlık harcamalarının artmasına yol açar.
Bu nüfus yapısına sahip bir ülkede öncelikli nüfus politikası hedefi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
Cevabı göster
Cevap: D — Doğurganlığı azaltmaya yönelik aile planlaması uygulamak
Kısaca — Tabanı geniş bir nüfus piramidine ve yüksek genç bağımlılık oranına sahip gelişmekte olan ülkelerde öncelikli hedef, doğum oranlarını kontrol altına alarak doğurganlığı planlı biçimde dengelemektir.
Aşırı genç nüfus; eğitim, altyapı ve beslenme gibi yatırımlara ayrılan kaynağı artırarak ekonomik büyümeyi zorlaştırır. Bu ülkelerde yaşlı nüfus oranı zaten düşük olduğundan yaşlı bakım kurumlarını çoğaltmak ya da emeklilik yaşını yükseltmek öncelikli bir ihtiyaç değildir; aksine artış hızını düşürücü politikalar ön plandadır.
6. soruKolay
Bir ülkede uzun süre düşük doğurganlık ve yükselen ortalama yaşam süresi birlikte gözlenirse yaşlı nüfus oranı artar. Bu süreç, iş gücü arzını ve sosyal güvenlik sistemini etkiler.
Bu durumun nüfus politikalarına yansıması olarak aşağıdakilerden hangisi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: E — Doğurganlığı destekleyen ve aktif yaşlanmayı güçlendiren politikalar geliştirmek
Kısaca — Nüfusu hızla yaşlanan ve genç nüfus oranı gerileyen ülkeler; iş gücü açığını kapatmak için doğurganlığı özendirici önlemler alırken, emeklilik ve sağlık sistemini korumak için de aktif yaşlanma politikalarına yönelir.
Düşük doğurganlık ve yüksek yaşam beklentisi, gelişmiş ülkelerde yaşlı bağımlı nüfusu artırarak sosyal güvenlik bütçeleri üzerinde ağır bir yük oluşturur. Bu dengesizliği gidermek için doğum yardımları, ebeveyn izinleri ve kreş teşvikleriyle nüfus artış hızı yükseltilmeye çalışılır; dolayısıyla doğurganlığı daha da kısıtlamak mevcut sorunu daha da ağırlaştırır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.