Doğal Afetler (Deprem, Volkanizma, Kütle Hareketleri) — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 2 soru
Uygulamada bu konudan 17 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Volkanik bir patlamanın ardından yamaçlarda biriken gevşek kül, sağanak yağışla suya doyduğunda hızla akan bir çamur seline dönüşebilir; tek bir doğal süreç böylece ikinci bir afeti doğurur.
Doğal Afetler (Deprem, Volkanizma, Kütle Hareketleri) başlığı yer kabuğundaki hareketlerle ve yer çekimiyle bağlantılı afetlerin nedenlerini, birbirini nasıl tetiklediğini ve zararın nasıl azaltılabileceğini inceler. Heyelan, kaya düşmesi ve toprak akması kütle hareketlerine örnektir; dik eğim, killi zemin ve bitki örtüsünün yok edilmesi riski artırır.
AYT soruları bir senaryo anlatıp olayların sırasını, afet anında doğru davranışı ya da hangi yargının bilimsel olarak doğru olduğunu sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Deniz tabanındaki büyük bir depremden sonra kıyıdaki deniz suyu olağan dışı biçimde çekilmiş, kısa süre sonra kıyıya doğru hızla yükselen dalgalar gözlenmiştir.
Bu durumda kıyıdaki insanların yapması gereken davranış aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Uyarıyı beklemeden kıyıdan uzaklaşıp yüksek kesimlere yönelmek
Kısaca — Deprem sonrasında denizin olağan dışı çekilmesi ve hızla yükselen dalgalar, tsunami tehlikesinin doğal uyarılarıdır; resmî uyarı beklemeden kıyıdan uzaklaşıp yüksek kesimlere yönelmek gerekir.
Deniz seviyesindeki kıyı toplanma alanları ve akarsu vadilerinin alçak tabanları su baskınına açıktır. Bu nedenle yalnızca kıyıdan içeride olmak güvenli olmak anlamına gelmez. Tsunami birden fazla dalgayla gelebileceğinden ilk dalga geçince kıyıya dönülmemeli, yetkililerin tehlikenin sona erdiğini bildirmesi beklenmelidir.
2. soruKolay
Tsunami olarak adlandırılan doğal afet kıyılara dev dalgalar gönderebilir.
Bu olayla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Derin okyanus tabanındaki ani yer değişimiyle tetiklenebilir
Kısaca — Tsunami, okyanus ve deniz tabanında meydana gelen deprem veya çökme gibi ani düşey yer değişimlerinin su kütlesini harekete geçirmesiyle oluşur.
Deniz tabanında gerçekleşen şiddetli tektonik depremler, denizaltı heyelanları veya volkanik patlamalar devasa su kütlelerini dikey yönde yerinden oynatarak kıyıya doğru hızla yayılan yıkıcı dalgalar meydana getirir. Rüzgârlar yalnızca yüzey dalgalarına yol açar; kara içindeki faylar ise deniz suyunu doğrudan etkileyemez. Bu doğrultuda tsunaminin derin okyanus tabanındaki ani yer değişimiyle tetiklenebilir olduğu yargısı doğrudur.
3. soruKolay
Bir bölgede şiddetli bir depremin yaşandığı, yamaçların kaydığı ve bazı kıyı yerleşimlerinde denizden gelen dalgaların etkili olduğu gözlenmiştir.
Bu gözlemlere göre olayların oluş sırası ve ilişkisi için hangisi en doğru açıklamadır?
Cevabı göster
Cevap: B — Deprem hem heyelanı tetiklemiş hem de deniz tabanında yer değişimiyle tsunamiye yol açmış olabilir
Büyük bir deprem yamaç dengesini bozarak heyelanı tetikleyebilir; deniz tabanında ani yer değişimi de tsunami oluşturabilir. Böylece üç olay aynı sarsıntı sürecine bağlanabilir.
4. soruKolay
Aşağıdakilerden hangisi bir bölgede heyelan (toprak kayması) riskini artıran faktörlerden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Kayaçların sağlam, masif ve dirençli yapıda olması
Kısaca — Sağlam, masif ve dirençli kayaçlar yamacın dayanıklılığını artırır; bu nedenle heyelan riskini artıran faktörlerden biri değildir. Doğru cevap D’dir. Fazla eğim ve tabakaların yamaç eğimi yönünde uzanması kaymayı kolaylaştırır. Yoğun yağış zeminin suya doygunluğunu artırırken gevşek ve killi yapı da kaymaya elverişli koşullar oluşturabilir.
5. soruKolay
Deniz veya okyanus tabanında meydana gelen depremler, deniz tabanının aniden yükselmesi ya da çökmesiyle dev dalgalar oluşturabilir. Tsunami adı verilen bu dalgalar, açık denizde fark edilmeyecek kadar küçükken kıyılara doğru ilerler ve kıyılarda büyük yıkıma yol açabilir.
Buna göre tsunaminin kıyılarda yıkıcı etkisinin artmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Deniz suyu derinliğinin azalmasıyla dalganın sıkışıp yükselmesi
Tsunami dalgaları derinliğin azaldığı sığ kıyı kesimlerine yaklaştıkça sıkışır ve dalga yüksekliği artar; bu durum kıyılardaki yıkımı büyütür. Rüzgâr, sıcaklık ve gelgit tsunaminin oluşumunda ya da büyümesinde etkili değildir.
6. soruKolay
Aşağıda doğal afetler ve bu afetlere karşı alınabilecek önlemler eşleştirilmiştir:
I. Deprem → Binaların fay hatlarından uzak ve sağlam zeminlerde, deprem yönetmeliğine uygun yapılması
II. Heyelan → Yamaçlarda teraslama yapılması, drenaj kanalları açılması ve ağaçlandırma çalışmaları
III. Sel → Akarsu yataklarının ıslah edilmesi ve taşkın kontrol barajları yapılması
IV. Volkanizma → Volkanik bölgelerde lav akıntılarının setlerle tamamen durdurulması
Bu eşleştirmelerden hangilerinde belirtilen önlem, ilgili afetin etkilerini azaltmak için gerçekçi ve uygulanabilir değildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Yalnız IV
Volkanik patlamalar ve lav akıntıları insan eliyle tamamen durdurulamaz; ancak erken uyarı sistemleri ve yerleşimlerin tehlikeli alanlardan uzak tutulması gibi önlemlerle zararlar azaltılabilir. Diğer üç eşleştirmede verilen önlemler uygulanabilir yöntemlerdir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.