Cepte soru çözAYTCoğrafya-1Çevre Politikaları, Çevre Örgütleri ve Uluslararası Çevre Anlaşmaları
Coğrafya-1
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Montreal Protokolü ozon tabakasını incelten gazların üretimini sınırlarken Ramsar Sözleşmesi sulak alanları, CITES ise nesli tehlikedeki türlerin ticaretini konu alır; her anlaşmanın kendine özgü bir hedefi vardır.
Çevre Politikaları, Çevre Örgütleri ve Uluslararası Çevre Anlaşmaları konusu devletlerin çevre yasalarını, Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi iklim odaklı sözleşmeleri, ayrıca UNEP, WWF ve Greenpeace gibi kuruluşların amaçlarını kapsar. Hükümetler arası örgütler ile sivil toplum kuruluşlarının yapısı ve etki yolları farklıdır.
AYT'de sorular örgüt-bilgi eşleştirmelerindeki yanlışı, çevre politikalarının işlememe nedenlerini ya da kalkınma ile çevre korumayı dengeleyen yaklaşımı sorar.
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir ülkede kapsamlı çevre yasaları bulunmasına rağmen hava ve su kirliliği oranlarının yüksek olmaya devam ettiği gözlenmektedir.
Bu durumun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: E — Mevcut yasaların uygulanması ve denetlenmesinde yetersiz kalınması
Kapsamlı yasalara rağmen kirliliğin devam etmesi, yasaların uygulanmasında ve denetimde eksiklik olduğuna işaret eder. Yasaların varlığı tek başına yeterli olmayıp etkin biçimde uygulanmaları gerekir.
2. soruKolay
Gelişmekte olan bir ülke, hızlı sanayileşme sürecinde fosil yakıt kullanımını artırmış ve çevre düzenlemelerini esnek tutmuştur. Bir süre sonra ciddi hava kirliliği ve su kaynaklarının kirlenmesi sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştır.
Bu ülkenin uzun vadede hem ekonomik kalkınmayı hem de çevre korumayı birlikte sağlaması açısından aşağıdaki politikalardan hangisini uygulaması en uygun yaklaşım olur?
Cevap: C — Temiz enerjiye geçişin teşvik edilmesi ve sanayide arıtmanın zorunlu tutulması
Sürdürülebilir kalkınma anlayışına göre ekonomik büyüme ile çevre korumanın birlikte sağlanması gerekir. Temiz enerjiye geçiş ve arıtma zorunluluğu, üretimi durdurmadan kirliliği azaltan dengeli bir yaklaşımdır.
3. soruKolay
Aşağıda bazı çevre örgütleri ve bu örgütlere ilişkin verilen bilgiler yer almaktadır.
Verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Cevap: D — WWF, yalnızca Türkiye’de faaliyet gösteren ulusal bir vakıftır.
WWF, birçok ülkede şubesi bulunan uluslararası bir çevre örgütüdür; yalnızca Türkiye’de çalışan ulusal kuruluş TEMA’dır. Öğrenciler genellikle bu iki örgütün kapsamını karıştırır.
4. soruKolay
Atmosferdeki ozon tabakasını incelten maddelerin üretim ve kullanımının sınırlandırılması amacıyla imzalanmış uluslararası bir anlaşma bulunmaktadır.
Bu anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: D — Montreal Protokolü
Kısaca — Atmosferdeki ozon tabakasını incelten kloroflorokarbon (CFC) gibi maddelerin üretim ve kullanımını sınırlandırmayı amaçlayan uluslararası anlaşma Montreal Protokolü’dür.
Çevre sözleşmelerini çalışırken ozon tabakasını incelten gazlar ile küresel ısınmaya yol açan sera gazlarını birbirine karıştırmamalısın. En yaygın çeldiriciler olan Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması doğrudan sera gazı salımları ve iklim değişikliğiyle mücadeleyi amaçlar. Ramsar Sözleşmesi sulak alanların korunmasını, CITES ise nesli tehlikedeki yabani türlerin ticaretini denetler. Dolayısıyla ozon tabakasının korunmasına yönelik küresel uzlaşı Montreal Protokolü’dür.
5. soruKolay
Sanayi Devrimi’nden bu yana artan sera gazı salımlarının azaltılması için ülkelerin yükümlülük üstlendiği, iklim değişikliğiyle mücadeleyi amaçlayan bir uluslararası anlaşma kabul edilmiştir.
Bu anlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Cevap: E — Kyoto Protokolü
Kısaca — Sanayi Devrimi sonrasında artan sera gazı salımlarını azaltmak amacıyla ülkelere bağlayıcı hedefler getiren uluslararası iklim anlaşması Kyoto Protokolü’dür.
1997 yılında kabul edilen bu protokol, küresel ısınmayı yavaşlatmak için özellikle sanayileşmiş ülkelere sera gazı salımlarını düşürme yükümlülüğü getirmiştir. Çeldiricilerde yer alan diğer sözleşmeler farklı çevre alanlarına yöneliktir: Basel Sözleşmesi tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınmasını, Helsinki Sözleşmesi Baltık Denizi’nin kirlilikten korunmasını, Bern Sözleşmesi Avrupa’nın yaban hayatını, Bonn Sözleşmesi ise göçmen yabani hayvan türlerini korumayı amaçlar.
6. soruKolay
Bazı ülkeler çevre sorunlarını yalnızca ulusal ölçekte ele alırken bazıları hem iç politikalarında hem de uluslararası iş birliğinde sürdürülebilirlik ilkelerini önceleyen bir yaklaşım benimser.
İkinci yaklaşımı benimseyen bir ülkenin aşağıdaki uygulamalardan hangisine öncelik vermesi beklenmez?
Cevap: C — Fosil yakıt sübvansiyonlarını artırması
Kısaca — Hem iç politikada hem uluslararası iş birliğinde sürdürülebilirliği önceleyen bir ülkenin fosil yakıt sübvansiyonlarını artırması beklenmez.
Sınır ötesi kirliliği azaltan projelere katılmak, sera gazı taahhütlerini uygulamak, deniz kirliliğine ilişkin çok taraflı anlaşmalara taraf olmak ve sınır aşan suları ortak yönetmek bu yaklaşımla uyumludur. Fosil yakıt desteklerini artırmak ise salımı özendirir ve sürdürülebilirlik ilkesiyle çelişir.
Her soru o anki seviyene göre seçilir, yanlışların öğrenene kadar tekrar karşına çıkar; hepsi çevrimdışı çalışır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.