Küresel Ticaret (Dünyada Ham Madde, Üretim ve Pazar Bölgeleri) — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 5 soru
Uygulamada bu konudan 17 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Bir ülke kahve çekirdeğini ham olarak ihraç ederken başka bir ülke aynı çekirdeği kavurup paketleyerek çok daha yüksek fiyata satabilir; aradaki fark katma değerdir.
Küresel Ticaret (Dünyada Ham Madde, Üretim ve Pazar Bölgeleri) konusu ham madde üreten, işleyen ve tüketen bölgeler arasındaki akışları, dış ticaret dengesini ve ülkelerin ticarette uzmanlaşmasını inceler. İthalatın ihracatı aştığı duruma dış ticaret açığı denir.
Bu başlıkta yıllara göre ithalat ve ihracat değerlerini veren tablolar ya da grafikler yorumlanır; bazı sorular da hangi ihracat yapısının teknoloji yoğun bir ekonomiye işaret ettiğini sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıda 2018-2022 yılları arasında bir T ülkesinin dış ticaretine ait ithalat ve ihracat değerleri (milyon dolar) verilmiştir.
2018: İthalat 2.200, İhracat 900
2019: İthalat 2.100, İhracat 1.050
2020: İthalat 1.800, İhracat 1.100
2021: İthalat 2.300, İhracat 950
2022: İthalat 2.600, İhracat 1.200
Bu bilgiler dikkate alındığında aşağıdaki yorumlardan hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: A — İhracat 2018'den 2022'ye kadar sürekli artmıştır.
Kısaca — İhracat 2020 yılında 1.100 milyon dolar iken 2021 yılında 950 milyon dolara gerilediği için ihracatın incelenen dönem boyunca sürekli arttığı söylenemez.
Yıllara göre ihracat rakamlarını takip ettiğinde: 2018'de 900, 2019'da 1.050 ve 2020'de 1.100 milyon dolara yükselen ihracatın, 2021'de 950 milyon dolara düşerek kesintiye uğradığını görebilirsin. Bu düşüş, ihracatın kesintisiz arttığı iddiasını doğrudan çürütür. Öte yandan dış ticaret açığının en yüksek olduğu yıl 2022'dir (2.600 - 1.200 = 1.400 milyon dolar) ve tüm yıllarda ithalat ihracattan fazla olduğu için her yıl açık verilmiştir.
2. soruKolay
Dünya ticaretinde bazı ülkeler ürettikleri ham maddeleri doğrudan ihraç ederken bazı ülkeler bu ham maddeleri işleyerek katma değeri yüksek sanayi ürünleri üretmekte ve ihraç etmektedir. Bu durum ülkelerin dış ticaret yapısını ve gelir düzeyini doğrudan etkilemektedir.
Aşağıdakilerden hangisi bu durumun sonuçlarından biridir?
Cevabı göster
Cevap: A — Ham madde ihraç eden ülkelerin dış ticaret gelirlerinin küresel fiyat dalgalanmalarından daha fazla etkilenmesi
Ham madde fiyatları küresel piyasalarda dalgalanmaya açık olduğundan, ham madde ihraç eden ülkelerin gelirleri bu dalgalanmalardan doğrudan etkilenir; sanayi ürünleri ihraç eden ülkeler ise katma değer sayesinde daha istikrarlı gelir elde eder.
3. soruKolay
Ülkelerin ihracat gelirlerini değerlendirirken ürünlerin işlenmiş olması kadar üretimde kullanılan teknoloji ve oluşturulan katma değer de dikkate alınır. Aşağıdaki ihracat yapılarından hangisi teknoloji yoğun ve katma değeri yüksek sanayi üretiminde uzmanlaşmış bir ülkeye daha çok işaret eder?
Cevabı göster
Cevap: D — İhracatında otomobil ve elektronik cihazlar ağırlık taşıyan bir ülke
Kısaca — Otomobil ve elektronik cihaz ihracatının ağırlık taşıması, teknoloji yoğun ve yüksek katma değerli sanayi üretiminde uzmanlaşmaya daha güçlü bir işarettir. Bu ürünlerin üretimi tasarım, mühendislik ve gelişmiş üretim teknolojileri gerektirir. Diğer seçeneklerdeki ürünler de işlenmiştir; ancak bir ürünün işlenmiş olması tek başına yüksek teknoloji ve yüksek katma değer göstergesi değildir.
4. soruKolay
Gelişmiş ülkeler ileri teknolojiye dayalı ürünleri ihraç ederken gelişmekte olan birçok ülke düşük katma değerli ham madde ve emek yoğun ürünlerle dünya ticaretine katılır. Bu fark, gelir dağılımında ülkeler arası uçurumu besler.
Bu parçada vurgulanan temel neden-sonuç ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Teknoloji ve katma değer farkı, ülkeler arası gelir eşitsizliğini güçlendirir.
Kısaca — İhraç edilen ürünlerdeki teknoloji ve katma değer düzeyi, ülkeler arasındaki gelir eşitsizliğini besleyen ve güçlendiren temel etkendir.
Parçada gelişmiş ülkelerin ileri teknolojiye dayalı, yüksek katma değerli sanayi ürünleri satarak küresel ticaretten yüksek pay aldığı; buna karşın gelişmekte olan ülkelerin düşük katma değerli hammadde ve emek yoğun ürünlerle ticarete katıldığı belirtilmektedir. Bu yapısal fark, sermaye birikimini gelişmiş ülkeler lehine artırırken ülkeler arasındaki gelir dağılımı uçurumunu sürekli büyütmektedir. Dolayısıyla teknoloji ve katma değer farkı, ülkeler arası gelir eşitsizliğini güçlendirir.
5. soruKolay
Dünyadaki ham madde, üretim ve pazar alanlarının özellikleri hakkında şu değerlendirmeler yapılmıştır:
I. Petrol ve doğal gazın çıkarıldığı alanlar, enerji kaynağı üretim bölgelerindendir. II. Bir ülkenin sanayi ürünlerinde hem üretim hem pazar olabilmesi, ekonomik gelişmişlik düzeyiyle ilişkilidir. III. Tarımsal ham maddelerin tamamı yalnızca tropikal kuşakta üretilir. IV. Bir bölgenin pazar alanı sayılabilmesi için yalnızca yer altı kaynaklarının zengin olması yeterlidir.
Bu değerlendirmelerden hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: A — I ve II
I doğrudur çünkü petrol ve doğal gaz enerji ham maddesidir. II de doğrudur; gelişmiş ülkeler sanayi ürününde hem üretir hem tüketir. III yanlıştır çünkü tarımsal ham madde farklı iklim kuşaklarında da üretilir; IV yanlıştır çünkü pazar için asıl gereken talep ve satın alma gücüdür, yalnızca kaynak zenginliği yetmez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.