Biyoçeşitlilik ve Canlıların Dağılışı — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 11 soru
Uygulamada bu konudan 34 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Ekvatoral yağmur ormanlarının küçük bir parçasında bile tundranın geniş sahalarından çok daha fazla tür yaşar; yıl boyu yeterli sıcaklık ve nem bu farkın temel nedenidir.
Biyoçeşitlilik ve Canlıların Dağılışı konusu tür zenginliğini belirleyen iklim, yükselti, toprak ve yalıtılmışlık gibi etkenleri, ayrıca bu dağılışı değiştiren doğal ve beşerî süreçleri ele alır. Sıcaklık tek başına yetmez: nemin az olduğu çöllerde su eksikliği tür sayısını sınırlar.
AYT Coğrafya-1 sorularında çoğunlukla öncüllü bir liste verilir ve hangi değişimin doğal, hangisinin insan kaynaklı olduğu ayırt edilir. İki bölgenin iklim koşullarını betimleyip biyoçeşitlilik hakkında çıkarım isteyen sorular da bu başlıkta yer alır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Biyoçeşitliliğin değişmesinde doğal ve beşerî süreçler etkili olmaktadır.
I. Kıtaların kayması sonucu iklim kuşaklarının yer değiştirmesi
II. Bir bölgedeki sulak alanların kurutularak tarıma açılması
III. Volkanik faaliyetler sonucu yeni adaların oluşması
IV. Yabancı türlerin insanlar tarafından farklı kıtalara taşınması
V. Buzul çağlarında bitki türlerinin güneye doğru göç etmesi
Yukarıdakilerden hangileri biyoçeşitliliği etkileyen doğal süreçlere örnek gösterilebilir?
Cevabı göster
Cevap: E — I, III ve V
Kısaca — Kıtaların kayması (I), volkanik faaliyetlerle yeni adaların oluşması (III) ve buzul çağlarındaki bitki göçleri (V), milyonlarca yıl içinde gerçekleşen uzun süreli doğal süreçlerdir.
Levha tektoniği, ada oluşturan volkanizma ve buzul döngüleri yeryüzünün jeolojik evrimine bağlı doğal süreçlerdir. Sulak alanların kurutulması (II) ile yabancı türlerin farklı kıtalara taşınması (IV) ise insanın çok kısa sürelerde ekosistemlere müdahale ettiği beşerî etkenlerdir.
2. soruOrta
I. Kıtaların ayrılması sonucu aynı türün farklı karalarda izole kalması II. Buzul dönemlerinde deniz seviyesinin alçalmasıyla kara köprülerinin oluşması III. Güncel tarımsal ilaç kullanımının bazı böcek popülasyonlarını azaltması IV. Bir akarsu vadisinde tarım alanlarının genişletilmesi
Yukarıdakilerden hangileri paleocoğrafya kökenli biyoçeşitlilik değişimine örnektir?
Cevabı göster
Cevap: A — I ve II
Kıta hareketleri ve buzul dönemlerindeki deniz seviyesi değişimleri jeolojik-paleocoğrafi süreçlerdir. III ve IV ise insan etkinliğine bağlı güncel değişimlerdir.
3. soruKolay
Bir araştırmacı, iki bölgede tür sayısını karşılaştırmıştır. X bölgesi alçak enlemde, yıl boyu bol yağışlı ve sıcak; Y bölgesi ise aynı enlemde olmasına karşın yağışın çok az, buharlaşmanın yüksek olduğu bir iç bölgedir.
Buna göre biyoçeşitlilik bakımından en doğru çıkarım hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: C — X bölgesinde biyoçeşitlilik Y’den daha yüksektir.
X’te yıl boyunca sıcaklık ve bol yağış, canlıların gelişimini ve tür çeşitliliğini destekler. Y’de ise az yağış ve yüksek buharlaşma su yetersizliğine yol açarak tür çeşitliliğini sınırlar. Bu nedenle X’in biyoçeşitliliği Y’den daha yüksektir. Aynı enlemde bulunmaları, nem koşullarının etkisini ortadan kaldırmaz.
4. soruKolay
Endemik türler, doğal olarak yalnızca belirli bir coğrafi alanda yaşayan canlılardır. Popülasyonlar arası gen akışının kısıtlı olduğu ortamlar, türlerin evrimleşerek o alana özgü hâle gelmesini kolaylaştırır.
Buna göre endemik tür oranının yüksek olması en çok hangi özellikteki bir alanda beklenir?
Cevabı göster
Cevap: B — Diğer kara parçalarından uzun süre yalıtılmış bir adada
Kısaca — Ana karadan uzun süre coğrafi olarak yalıtılmış adalar, gen akışının kesilmesi sayesinde canlıların bağımsız evrimleşerek alana özgü (endemik) türler oluşturmasına en uygun ortamlardır.
Endemizm sürecinde coğrafi izolasyon belirleyici role sahiptir; ada popülasyonları ana karadaki akrabalarından ayrı kaldıkça zamanla bulundukları ortama özel genetik farklılıklar ve adaptasyonlar kazanır. Açık okyanus yüzeyi veya geniş tarım ovaları gibi sürekli bağlantılı ve homojen ortamlarda ise kesintisiz gen akışı nedeniyle endemizm oranı düşük kalır. Bu nedenle Madagaskar ve Galapagos gibi izole adalar dünya üzerindeki en yüksek endemik tür oranına sahip alanlardır.
5. soruKolay
Paleocoğrafya, geçmiş dönemlerdeki kıta konumları, iklim değişimleri ve deniz seviyesi hareketlerini inceler. Kıtaların birbirinden uzaklaşması veya birleşmesi, canlıların göç yollarını ve yaşam alanlarının coğrafi dağılışını değiştirir.
Kıtaların ayrılması sonucunda biyoçeşitlilikle ilgili aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
Cevabı göster
Cevap: B — Yalıtılan popülasyonlar farklı evrim yolları izleyerek yeni türler oluşturabilir.
Kısaca — Levha hareketleriyle kıtaların birbirinden uzaklaşması, canlı topluluklarını coğrafi olarak yalıtarak farklı çevre baskıları altında yeni türlerin ortaya çıkmasını sağlar.
Karasal köprüler ve bağlantılar koptuğunda daha önce aynı popülasyona ait olan canlı grupları arasında gen alışverişi tamamen durur. Zaman içinde ayrılan kıtalarda farklı iklim, bitki örtüsü ve avcı baskısı geliştiğinden her kıtadaki canlılar bağımsız evrimsel yollar izler. Bu durum küresel ölçekte tür sayısını sıfırlamaz ya da iklim kuşaklarını ortadan kaldırmaz; tam aksine türleşmeyi hızlandırarak genel biyoçeşitliliği artırır.
6. soruKolay
Bir araştırmacı, A bölgesinde yıl boyunca yağışlı ve sıcak bir iklim, B bölgesinde ise kısa yazlı ve uzun kışlı soğuk bir iklim kaydetmiştir. Her iki bölgede de insan müdahalesi sınırlıdır.
Bu verilere göre A ve B bölgelerindeki biyoçeşitlilik karşılaştırması için hangisi en doğru yargıdır?
Cevabı göster
Cevap: B — A bölgesinde besin üretimi ve yaşam döngüsü sürekliliği nedeniyle tür zenginliği genelde daha fazladır.
Kısaca — Yıl boyu sıcak ve bol yağışlı olan A bölgesinde fotosentez ve besin üretimi kesintisiz sürdüğü için tür zenginliği soğuk B bölgesine göre çok daha fazladır.
Bir ekosistemde canlı çeşitliliğini destekleyen en önemli unsur, birincil üreticiler olan bitkilerin ürettiği organik besin miktarı ve uygun iklim koşullarının sürekliliğidir. A bölgesinde mevsimsel don ya da kuraklık kesintisi yaşanmadığından trofik basamaklar çeşitlenir ve niş zenginliği artar. B bölgesinde ise uzun ve şiddetli kış dönemi canlıların aktif yaşam evresini kısıtlayarak ancak soğuğa uyum sağlamış sınırlı sayıda türün hayatta kalmasına olanak tanır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.