Geçmişten Geleceğe Şehir ve Ekonomi (İlk Şehirler, Şehirlerin Fonksiyonları) — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 6 soru
Uygulamada bu konudan 26 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Mezopotamya'daki ilk şehirler, sulamalı tarımın sağladığı artı ürün sayesinde herkesin toprakla uğraşmak zorunda olmadığı, zanaatkâr, tüccar ve yönetici gibi grupların ortaya çıktığı yerleşmelerdi.
Geçmişten Geleceğe Şehir ve Ekonomi (İlk Şehirler, Şehirlerin Fonksiyonları) konusu şehirlerin doğuşunu ve zamanla kazandıkları yönetim, sanayi, ticaret, liman, eğitim, turizm ya da dinî işlevleri inceler. Büyüdükçe birden fazla işlevi bir arada taşıyan şehirlere çok fonksiyonlu şehir denir.
AYT soruları bir kentin ekonomik ve hizmet özelliklerini anlatıp öne çıkan fonksiyonu sorar; bazı sorular da şehir türü ile özellik eşleştirmelerinden hangisinin hatalı olduğunu ister.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir metropolde ülke çapında hizmet veren banka merkezleri, kamu yönetim birimleri, üniversiteler ve sanayi tesisleri bulunmaktadır. Kentin gelir ve istihdamında finans sektörü öne çıkarken çevre illerle mal ve hizmet alışverişi de yoğundur.
Bu kentin özellikleri dikkate alındığında şehirlerin fonksiyonlarıyla ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Her şehir yalnızca tek bir fonksiyonla tanımlanmak zorundadır.
Şehirler çoğu zaman çok fonksiyonludur; tek fonksiyonla zorunlu tanımlama doğru değildir. Baskın bir fonksiyon öne çıksa da diğer faaliyetler de varlığını sürdürür.
2. soruKolay
Aşağıda bazı şehir türleri ve öne çıkan özellikleriyle ilgili eşleştirmeler verilmiştir:
I. Üniversite şehri → Yükseköğretim kurumları ve öğrenci nüfusu baskındır. II. Sanayi şehri → Fabrika ve imalat istihdamı yoğundur. III. Dinî şehir → İnanç merkezleri ve ziyaretler belirleyicidir. IV. Liman şehri → Tarımsal üretim alanlarının mutlaka çok geniş olması şarttır.
Numaralanmış eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
Cevabı göster
Cevap: E — Yalnız IV
Liman şehrini belirleyen unsur deniz-kara bağlantısı ve yük/yolcu hareketidir; tarım alanlarının genişliği zorunlu koşul değildir. I, II ve III ise ilgili fonksiyonlarla doğru eşleşmiştir.
3. soruKolay
Bir şehir zamanla tek bir faaliyete bağlı kalmayıp yönetim, sanayi, eğitim ve ticaret gibi birden fazla işlevi bir arada sürdürmeye başlamıştır. Bu durum, nüfusun artması ve ekonomik ilişkilerin karmaşıklaşmasıyla daha da belirginleşmiştir.
Bu süreç şehir coğrafyası açısından neyi ifade eder?
Cevabı göster
Cevap: A — Çok fonksiyonlu şehir yapısının güçlenmesi
Birden fazla işlevin bir arada yürütülmesi, şehrin çok fonksiyonlu hâle gelmesi demektir. Bu süreç kırsallaşma, faaliyetlerin bitmesi veya nüfus azalması anlamına gelmez.
4. soruKolay
Aşağıdaki şehirlerden hangisinin kurulması ve büyümesinde temel olarak idari (siyasi başkent) fonksiyonu belirleyici olmuştur?
Cevabı göster
Cevap: B — Canberra
Kısaca — Canberra, Avustralya’da iki büyük kentin rekabetini çözmek amacıyla planlanarak kurulmuş idari (siyasi başkent) fonksiyonlu bir şehirdir.
Avustralya’da Sidney ve Melbourne şehirleri arasındaki başkent olma çekişmesini sonlandırmak amacıyla 20. yüzyılın başında iki kentin arasında tarafsız ve planlı bir başkent olarak Canberra kurulmuştur. Seçeneklerdeki diğer şehirleri incelediğinde; Mekke’nin dinî, Rotterdam’ın küresel ölçekli liman ve ticaret, Detroit’in otomotiv sanayisi, Los Angeles’ın ise sinema, turizm ve sanayi fonksiyonlarıyla büyüdüğünü görebilirsin. Bu nedenle yalnızca idari kararla kurulup gelişen şehir Canberra’dır.
5. soruKolay
Sanayi Devrimi öncesinde dünya nüfusunun büyük bölümü kırsal alanlarda yaşıyordu. Sanayi Devrimi ile fabrikaların şehirlerde yoğunlaşması, kırdan şehre göçü hızlandırmış ve şehir nüfuslarının artmasında etkili olmuştur.
Sanayi Devrimi’nin şehirleşme üzerindeki bu etkisinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Şehirlerde iş ve istihdam olanaklarının artması
Kısaca — Sanayi Devrimi’yle fabrikaların şehirlerde açılması kitlesel iş olanakları yaratmış ve kırsaldan şehirlere büyük bir göç dalgasını tetiklemiştir.
Sanayi Devrimi öncesinde üretim atölye ve ev düzeyindeyken, buharlı makinelerle birlikte devasa fabrikalar kurulmuş ve buralarda yoğun iş gücüne ihtiyaç doğmuştur. Kırsaldaki tarımsal makineleşmenin de etkisiyle işsiz kalan nüfus, yeni fabrikalarda çalışmak üzere şehirlere akın etmiş ve şehirleşme hızla ivme kazanmıştır. Kırsal alanlarda sağlık ve eğitim hizmetlerinin gelişmesi ya da tarım ürünlerinin çeşitlenmesi göçü artırmaz, aksine kırsalda kalmayı destekler; dolayısıyla temel çekici güç şehirlerdeki iş ve istihdam olanaklarıdır.
6. soruKolay
Tarihte ilk şehir yerleşmeleri; Mezopotamya, Mısır, İndus Vadisi ve Çin’in kuzeyi gibi bölgelerde ortaya çıkmıştır. Bu bölgelerin ortak özelliği, büyük akarsu havzalarında bulunmalarıdır.
İlk şehir yerleşmelerinin büyük akarsu havzalarında ortaya çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Akarsu havzalarının tarıma elverişli verimli topraklar sunması
Kısaca — İlk şehirlerin akarsu boylarında kurulmasının asıl sebebi, su kaynakları ve alüvyal verimli topraklar sayesinde sürekli tarımsal üretimin güvenceye alınmasıdır.
İnsanlık yerleşik hayata geçip şehirler kurmaya başladığında en temel gereksinim düzenli besin ve su teminiydi. Nil, Fırat, Dicle, İndus ve Sarıırmak havzaları; hem zengin alüvyal toprakları hem de sulama kolaylığıyla tarımsal ürün fazlası elde edilmesini sağlamış, bu fazlalık da şehir toplumlarının doğmasına zemin hazırlamıştır. Savunma veya maden gibi unsurlar daha sonraki evrelerde önem kazanmış olup ilk yerleşim çekirdeklerinin temel belirleyicisi tarımsal verimliliktir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.