Çevre Sorunları ve Türleri — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 6 soru
Uygulamada bu konudan 26 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Kükürt ve azot oksitlerin atmosferde su buharıyla birleşmesiyle oluşan asit yağmurları, kaynağı olan fabrikadan çok uzaktaki ormanları ve gölleri etkileyebilir; çevre sorunları bu yüzden çoğu zaman sınır tanımaz.
Çevre Sorunları ve Türleri konusu hava, su ve toprak kirliliğini, gürültü ve ışık kirliliğini, ozon tabakasının incelmesini, ormansızlaşmayı ve bunların doğal ya da beşerî kaynaklarını kapsar. Bir sorunun nedenini doğru adlandırmak burada temel beceridir: ozon tabakasının incelmesi kloroflorokarbon gazlarıyla, sera etkisinin güçlenmesi ise karbondioksit gibi gazlarla ilişkilidir.
AYT'de sorular bir çevre olayını betimleyip doğrudan nedenini, öncüllerden hangilerinin bir süreci hızlandırdığını ya da bir uygulamanın hangi yaklaşımı örneklediğini sorar.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
I. Aşırı otlatma
II. Ağaçlandırma çalışmalarının yaygınlaştırılması
III. Yanlış sulama yöntemleriyle toprağın tuzlanması
Yukarıdakilerden hangileri, kurak ve yarı kurak bölgelerde çölleşme sürecini hızlandırır?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve III
Kısaca — Aşırı otlatma ve yanlış sulama yöntemleri toprağın fiziksel ve kimyasal yapısını bozarak çölleşmeyi hızlandırırken (I ve III), ağaçlandırma çalışmaları erozyonu engelleyen koruyucu bir önlemdir.
Kurak ve yarı kurak bölgelerde aşırı otlatma, toprağı bir arada tutan otsu bitki örtüsünü tahrip ederek rüzgâr ve su erozyonunu doğrudan hızlandırır. Yanlış ve aşırı sulama (salma sulama) ise taban suyunun yükselmesine, şiddetli yüzey buharlaşmasıyla birlikte sudaki tuz ve minerallerin toprak yüzeyinde birikerek verimli katmanı çoraklaştırmasına yol açar. Ağaçlandırma ise kök sistemleriyle toprağı sabitleyip rüzgâr hızını kestiği için çölleşmeyi hızlandırmaz, aksine durdurmaya yardımcı olur.
2. soruKolay
Bir gölün çevresindeki akarsuların taşıdığı çözünmüş maddeler zamanla gölde aşırı alg üremesine (ötrofikasyon) ve oksijen azlığına bağlı balık ölümlerine yol açmıştır.
Bu durumun ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkilidir?
Cevabı göster
Cevap: C — Fosfor ve azot bileşiklerinin göle karışması
Kısaca — Sanayi atık sularındaki fosfor ve azot bileşikleri göldeki besin yükünü aşırı artırarak alg patlamasına (ötrofikasyon) ve ardından oksijensizliğe bağlı balık ölümlerine doğrudan neden olur.
Göllere arıtılmadan bırakılan atık sulardaki azot ve fosfor tuzları, mikroskobik su yosunları (algler) için yapay gübre etkisi yaparak su yüzeyinde kontrolsüzce çoğalmalarını sağlar. Yüzeyi kaplayan bu yeşil alg örtüsü güneş ışığının göl derinliklerine ulaşmasını engeller; ömrünü tamamlayan alglerin ayrıştırıcı bakterilerce parçalanması ise sudaki çözünmüş oksijeni hızla tüketerek hipoksiye ve toplu canlı ölümlerine yol açar. Bölgedeki sıcaklık düşüşü ya da ormanların doğal döngüsü gölde böyle ani ve yıkıcı bir kimyasal kirlilik oluşturamaz.
3. soruKolay
Bir kentte kullanılan kâğıt, cam, plastik ve metal atıklar ayrı toplanarak yeniden hammadde hâline getirilmekte; böylece hem depolama alanına giden atık miktarı azalmakta hem de doğal kaynak kullanımı düşmektedir.
Uygulanan bu yöntem, çevre sorunlarının azaltılmasında hangi yaklaşımı örnekler?
Cevabı göster
Cevap: A — Geri dönüşüm
Kısaca — Kâğıt, cam, plastik ve metal gibi katı atıkların ayrı toplanarak yeniden hammaddeye dönüştürülmesi ve doğal kaynak kullanımının azaltılması geri dönüşüm sürecidir.
Kullanılmış atıkların hammadde olarak yeniden üretime dâhil edilmesi, sıfırdan maden çıkarılmasını veya ağaç kesilmesini önleyerek doğal kaynakların tüketimini yavaşlatır. Bu yöntem aynı zamanda depolama sahalarına gönderilen atık hacmini azaltarak çevre kirliliğini önemli ölçüde engeller. Seçeneklerdeki orman açma veya fosil yakıt artırma gibi eylemler çevre sorunlarını hafifletmez, tam tersine derinleştirir.
4. soruKolay
Hızlı kentleşme, büyük metropollerde su talebini yükseltir; yeraltı sularının aşırı çekilmesi, yeşil alanların azalması ve ulaşım kaynaklı hava kirliliği de aynı merkezlerde yoğunlaşır.
Bu parçadan aşağıdakilerin hangisi çıkarılamaz?
Cevabı göster
Cevap: D — Metropollerde su tüketiminde en büyük pay sanayiye aittir.
Kısaca — Metropollerdeki çevre ve kaynak sorunlarını anlatan metinden, kentleşmenin tüm kırsal bölgelerde biyoçeşitliliği artırdığı sonucu çıkarılamaz.
Metinde hızlı kentleşmenin metropollerde su talebini yükselttiği, yeraltı sularının aşırı çekilmesine neden olduğu, yeşil alanları daralttığı ve hava kirliliğini artırdığı belirtilmektedir. Bu ifadeler su kaynakları üzerindeki baskıyı, yeraltı suyu sorunlarını, yeşil alan kaybını ve ulaşımın kirlilikteki payını doğrudan doğrular. Buna karşılık metinde kırsal alanlardan hiç bahsedilmediği gibi, kentleşmenin biyoçeşitliliği artırdığına dair genel bir yargıya da ulaşılamaz.
5. soruKolay
Bir sanayi bölgesinde baca gazı arıtma sistemlerinin yetersizliği nedeniyle atmosfere yoğun kükürt dioksit salınmakta; rüzgârla taşınan bu gazlar komşu ormanlık alanda yapraklarda yanma, toprakta asitleşme ve göl suyunda pH düşüşüne yol açmaktadır.
Bu olaylar zincirinde neden-sonuç ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: B — Salınan SO2, atmosferde asit oluşumuna yol açarak toprak ve su ekosistemlerini olumsuz etkiler.
Kısaca — Salınan SO2, atmosferde tepkimeler sonucunda asit oluşumuna yol açarak toprak ve su ekosistemlerine zarar verir. Bu asitlerin yeryüzüne taşınması yapraklarda hasara, toprağın asitleşmesine ve göl suyunun pH değerinin düşmesine neden olur. Çeldiricilerdeki sera etkisi, ozon tabakasının incelmesi, bazikleşme ve ötrofikasyon bu neden-sonuç zincirini açıklamaz.
6. soruKolay
Bir akarsu havzasında tarım arazilerinde aşırı miktarda suni gübre ve tarım ilacı kullanıldığı, ayrıca yerleşme ve sanayi atıklarının arıtılmadan akarsuya bırakıldığı gözlemlenmiştir.
Bu durumun havzada doğrudan yol açması beklenen çevre sorunu aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Su kirliliğinin ortaya çıkması ve sudaki canlı yaşamının zarar görmesi
Kısaca — Tarım kimyasallarının ve arıtılmamış atıkların akarsuya karışması su kirliliğine ve sudaki canlı yaşamının zarar görmesine yol açar. Doğru cevap A’dır. Gübrelerle taşınan azot ve fosfor, aşırı alg çoğalmasını tetikleyebilir; organik maddelerin ayrışması sudaki çözünmüş oksijeni azaltabilir. Tarım ilaçları ve sanayi atıklarındaki zararlı maddeler de su canlılarını olumsuz etkiler. Çeldirici notu: Hava kirliliği, küresel ısınma ve akarsu aşındırması, anlatılan kirletici girişlerinin doğrudan sonucu değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.