Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar (Ham Madde, Üretim ve Pazar Alanları) — AYT Coğrafya-1 ve Coğrafya-2 örnek sorular ve çözümleri
çıkmış 9 sınavda 5 soru
Uygulamada bu konudan 12 soru var
Ücretsiz
Bu konu AYT sınavında iki kitapçıkta da sorulur: Coğrafya-1 (Sosyal Bilimler-1) ve Coğrafya-2 (Sosyal Bilimler-2). Bu sayfada iki kitapçığın örnek soruları bir arada.
Madencilik, ormancılık ve balıkçılık doğadan doğrudan yararlanan birincil faaliyetlerdir; çıkarılan cevherin fabrikada işlenmesi ikincil, ürünün taşınıp satılması ise üçüncül faaliyete girer.
Ekonomik Faaliyetler ve Doğal Kaynaklar (Ham Madde, Üretim ve Pazar Alanları) konusu bu basamakları, kaynakların dünyadaki dağılışını ve kaynak zenginliği ile kalkınma arasındaki ilişkiyi inceler. Zengin yer altı kaynaklarına sahip olmak tek başına gelişmişlik getirmez; teknoloji, sermaye ve nitelikli iş gücü de belirleyicidir.
AYT'de sorular bir ülkenin çalışan nüfusunun sektörlere dağılımından ekonomik yapı hakkında çıkarım yapmayı ya da sürdürülebilir kaynak kullanımına uyan uygulamaları seçmeyi ister.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir ülkede çalışan nüfusun büyük çoğunluğu tarım ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktadır. Sanayi üretimi sınırlı düzeyde kalmış, hizmet sektörü ise yeterince gelişememiştir.
Bu bilgilere göre söz konusu ülke ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
Cevabı göster
Cevap: E — Ekonomik kalkınma düzeyi düşüktür.
Kısaca — Çalışan nüfusun büyük çoğunluğunun tarım ve hayvancılıkta yer alması, sanayi ve hizmet sektörlerinin gelişmemiş olması ülkenin ekonomik kalkınma düzeyinin düşük olduğunu gösterir.
Gelişmiş ülkelerde tarımda makineleşme ve verimlilik yüksek olduğu için tarımsal istihdam oranı düşüktür; nüfusun büyük kısmı sanayi ve özellikle hizmet sektöründe çalışır. Yüksek kentleşme oranı, kişi başına düşen yüksek enerji tüketimi ve sanayi ürünleri ihracatı gelişmiş ülkelerin belirgin özellikleridir. Üretimin ilkel yöntemlere ve ham maddeye bağımlı kaldığı bir yapıda katma değer düşük olacağından ekonomik kalkınma düzeyi de zorunlu olarak düşük kalır.
2. soruKolay
Doğal kaynakların kullanımında sürdürülebilirlik önemli bir kavramdır. Kaynakların tükenme hızının, yenilenme hızını aşmaması gerekmektedir.
Aşağıda bazı uygulamalar verilmiştir:
I. Ormanlardan elde edilen kerestenin ağaçlandırma çalışmalarıyla desteklenmesi II. Fosil yakıt tüketiminin azaltılarak yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelinmesi III. Maden yataklarının daha hızlı işletilerek üretim miktarının artırılması
Bu uygulamalardan hangileri sürdürülebilir kaynak kullanımına örnek oluşturur?
Cevabı göster
Cevap: C — I ve II
Ormanların ağaçlandırma ile desteklenmesi ve fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçiş, sürdürülebilir kaynak kullanımı ilkesine uygundur. Maden yataklarının daha hızlı işletilmesi ise kaynağın tükenmesini hızlandıracağından sürdürülebilirlik ilkesiyle çelişir.
3. soruKolay
Ekonomik kalkınma sürecinde ülkelerin izledikleri üretim yolları ve ulaştıkları gelişmişlik düzeyleri birbirinden farklılık göstermektedir. Bazı ülkeler zengin doğal kaynaklara sahip olmalarına rağmen ekonomik açıdan geri kalmışken, doğal kaynakları sınırlı olan bazı ülkeler yüksek kalkınma düzeyine ulaşabilmiştir.
Bu durumun ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi en azdır?
Cevabı göster
Cevap: A — Doğal kaynak çeşitliliğinin fazla olması
Doğal kaynak zenginliğine rağmen kalkınamamanın temel nedenleri teknolojik altyapı yetersizliği, nitelikli iş gücü eksikliği, katma değerli üretim yapamama ve zayıf kurumsal yapıdır. Doğal kaynak çeşitliliğinin fazla olması tek başına kalkınmayı açıklayan bir faktör değildir; aksine zengin kaynaklara sahip olunmasına rağmen gelişememe durumu sorunun kendisidir.
4. soruKolay
Bir ülkede yer alan K, L ve M bölgeleri hakkında şu bilgiler verilmiştir:
K bölgesinde geniş linyit kömürü yatakları bulunur ve bölgedeki termik santraller bu kömürle çalışır.
L bölgesinde bakır ve çinko maden yatakları işletilmekte, çıkarılan cevherler liman kentine demiryoluyla taşınmaktadır.
M bölgesi, yüksek debili akarsuları nedeniyle ülkenin en fazla hidroelektrik enerji üretilen bölgesidir.
Bu bilgilerden hareketle bölgelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
Cevabı göster
Cevap: D — K bölgesi, metalik maden yatakları bakımından ülkenin en zengin bölgesidir.
Kısaca — K bölgesinde linyit bulunması, metalik madenler bakımından ülkenin en zengin bölgesi olduğunu göstermez. Linyit metalik maden değil, fosil yakıttır; ayrıca bölgelerin metalik maden zenginliğini karşılaştıran bilgi verilmemiştir. L’de madenlerin demiryoluyla taşındığı açıkça belirtilmiştir. M’de yüksek debi hidroelektrik potansiyelini artırır ve enerji üretimi yenilenebilir su kaynağına dayanır. K’deki linyit kullanımı da fosil yakıta dayalı enerji üretimini gösterir.
5. soruKolay
Sanayi tesislerinin kuruluş yerinde ham madde, enerji, iş gücü, ulaşım ve pazar etkenleri birlikte değerlendirilir. Ham maddenin taşınması ürünün taşınmasından daha maliyetliyse tesis genellikle ham maddeye yakın kurulur; buna karşılık ürünün taşınması ham maddenin taşınmasından daha maliyetliyse pazar alanına yakınlık öncelik kazanır.
Buna göre aşağıdaki durumlardan hangisinde tesisin pazar alanlarına yakın kurulması diğer etkenlere göre daha belirleyici hâle gelir?
Cevabı göster
Cevap: C — Günlük tüketime yönelik taze unlu mamul üretimi
Kısaca — Günlük tüketilen taze unlu mamullerin tüketiciye kısa sürede ulaştırılması gerektiğinden pazar alanlarına yakınlık öncelik kazanır; doğru cevap C’dir.
Un gibi ham maddeler depolanabilirken taze ürünlerin bekletilmesi ve uzun mesafelere taşınması tazelik kaybına ve dağıtım maliyetinin artmasına yol açar. Çeldirici notu: Şeker pancarı, cevher, tomruk ve zeytinin işlendiği tesislerde ise ham maddenin taşınma yükü ve işleme sırasında oluşan ağırlık kaybı, ham maddeye yakınlığı öne çıkarabilir.
6. soruKolay
Bir bölgede üretilen malların pazara ulaştırılması; ham madde temini, üretim kapasitesi ve talep koşullarının uyumlu olmasına bağlıdır. Ulaşım ağlarının gelişmesi, ürünlerin daha geniş alanlara dağıtılmasını kolaylaştırır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi, üretimin uzak pazarlara açılmasını kolaylaştıran etkenlerden biri değildir?
Cevabı göster
Cevap: C — Ham madde tedarikindeki düzensizliklerin üretimde kesintilere yol açması
Ham madde tedarikindeki düzensizlikler üretimi kesintiye uğratarak siparişlerin zamanında karşılanmasını zorlaştırır; bu nedenle uzak pazarlara açılmayı kolaylaştırmaz. Diğer seçenekler ise sipariş, taşıma ve ürünlerin korunması süreçlerini geliştirerek pazara erişimi kolaylaştırır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.