Birden fazla bilinmeyenin aynı anda sağlaması gereken eşitlikler, Denklem Sistemleri başlığı altında incelenir.
Yok etme ve yerine koyma yöntemleri temel araçlardır; denklemleri uygun katsayılarla genişletip taraf tarafa toplamak, bir bilinmeyeni tek hamlede ortadan kaldırır. İki bilinmeyenli doğrusal bir sistemde katsayılar orantılı, sabitler ise bu orana uymuyorsa doğrular paraleldir ve sistemin çözümü yoktur; her şey orantılıysa sonsuz çözüm vardır.
Toplam ve çarpım bilgisinden kareler ya da küpler toplamına geçmek de bu konuda sık kullanılır. AYT'de puanlama, fiyat ya da sayı problemleri bir sisteme çevrilerek sorulur, parametreye bağlı çözüm durumları da istenir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Bir yarışmada A türündeki her doğru yanıt 4,B türündeki her doğru yanıt 7 puandır. Deniz iki türden toplam 11 soruyu doğru yanıtlayıp 59 puan almıştır.
Deniz’in A ve B türlerinde doğru yanıtladığı soru sayılarının çarpımı kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: C — 30
Kısaca — Deniz A türünden 6,B türünden 5 soru bilmiştir ve bu sayıların çarpımı 30’dur.
Deniz’in A türünden doğru sayısı a,B türünden doğru sayısı b olsun; toplam soru sayısından a+b=11 ve toplam puandan 4a+7b=59 denklemleri kurulur. İlk denklemi −4 ile çarpıp ikinci denklemle topladığında 3b=15⟹b=5 bulunur. Toplam 11 soru olduğundan a=11−5=6 elde edilir. Sorulan değer bu sayıların çarpımı olduğundan 6⋅5=30 bulunur.
2. soruKolay
x ve y gerçek sayıları için
x+y=5
x2+y2=13
olduğuna göre, x3+y3 toplamı kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: B — 35
(x+y)2=x2+y2+2xy eşitliğinden xy=6 bulunur. x3+y3=(x+y)3−3xy(x+y)=125−90=35’tir.
3. soruKolay
a bir gerçek sayı olmak üzere
ax+y=3
2x+(a−1)y=4
denklemleri veriliyor. Bu iki denklemin oluşturduğu sistemin hiçbir gerçek sayı çözümü yoktur.
Buna göre, a’nın alabileceği değerlerin çarpımı kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: E — −2
Kısaca — İki bilinmeyenli doğrusal denklem sisteminin hiçbir çözümünün olmaması için katsayılar oranı eşit, sabit terimler oranı farklı olmalıdır; a’nın alabileceği değerlerin çarpımı −2 olur.
Sistemin gerçek sayılarda çözümünün bulunmaması, denklemlerin belirttiği doğruların birbirine paralel olması anlamına gelir; dolayısıyla 2a=a−11=43 şartı sağlanmalıdır. Eşitliğin sol tarafında içler dışlar çarpımı yaptığında a(a−1)=2⟹a2−a−2=0 denklemi gelir ve çarpanlarına ayırdığında a=2 veya a=−1 bulunur. Bulunan her iki değer de sabitlerin oranı olan 43’ten farklı bir oran verdiğinden paralellik şartı sağlanır. Buradan a’nın alabileceği değerlerin çarpımı 2⋅(−1)=−2 olarak elde edilir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.