İkinci dereceden bir ifade, köklerinin dışında baş katsayıyla aynı, kökleri arasında ise ters işaretlidir; II. Dereceden Eşitsizlikler konusu bu kuralla çözülür.
Gerçel kök yoksa ifade her yerde baş katsayının işaretini taşır, bu yüzden x kare artı bir her x için pozitiftir. Eşitsizlik sistemlerinde her eşitsizliğin çözüm kümesi ayrı ayrı bulunur ve sonra kesişimleri alınır; sayı doğrusu üzerinde kurulan bir tablo bu adımı kolaylaştırır.
Mutlak değer içeren sorularda |x| yeni bir değişken gibi düşünülüp önce onun aralığı bulunabilir. AYT'de çözüm kümesindeki tam sayıların adedi ya da toplamı ve bu adedi sağlayan parametre değeri sıkça sorulur.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
x2−4x−5<0
15−2x−x2≥0
eşitsizliklerini sağlayan x tam sayılarının toplamı kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: A — 6
Kısaca — Eşitsizlik sistemini sağlayan x tam sayılarının toplamı 6’dır.
Birinci eşitsizlik (x−5)(x+1)<0 olarak çarpanlarına ayrılır ve çözüm aralığı (−1,5) olur. İkinci eşitsizlik −(x2+2x−15)≥0⟹(x+5)(x−3)≤0 biçimine dönüştürüldüğünde çözüm aralığı [−5,3] kapalı aralığı bulunur. Bu iki aralığın kesişimi (−1,3] yarı açık aralığıdır. Bu aralıktaki tam sayılar 0,1,2,3 olup toplamları 0+1+2+3=6 elde edilir.
2. soruOrta
a>1 olan bir tam sayı için
x2−(a+1)∣x∣+a<0
eşitsizliğini sağlayan on farklı tam sayı x değeri vardır.
Buna göre, bu tam sayıların kareleri toplamı kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: E — 180
Kısaca — Eşitsizliği sağlayan on tam sayı ±2,±3,±4,±5,±6 olup kareleri toplamı 180’dir.
x2=∣x∣2 olduğundan ifadeyi mutlak değere göre çarpanlarına ayırırsak (∣x∣−1)(∣x∣−a)<0 elde edilir. a>1 olduğundan eşitsizlik 1<∣x∣<a haline gelir ve bu aralıktaki pozitif tam sayılar 2,3,…,a−1 olmak üzere a−2 tanedir. Mutlak değer simetrisinden ötürü her pozitif değerin negatifi de çözüm olduğundan 2(a−2)=10⟹a=7 bulunur. Çözüm kümesindeki tam sayıların kareleri toplamı 2⋅(22+32+42+52+62)=2⋅90=180 olarak hesaplanır.
3. soruKolay
a pozitif tam sayı olmak üzere,
(x−a)(x+3)≤0
x2−9>0
eşitsizlik sistemi veriliyor.
Bu sistemin çözüm kümesinde 5 tam sayı olduğuna göre a kaçtır?
Cevabı göster
Cevap: D — 8
Kısaca — Eşitsizlik sisteminin çözüm kümesi (3,a] yarı açık aralığı olduğundan bu aralıktaki 5 tam sayının sonuncusu a=8 olur.
İlk olarak a>0 olduğundan (x−a)(x+3)≤0 eşitsizliğinin çözüm aralığı [−3,a] olur. İkinci eşitsizlik olan x2−9>0 ise x<−3 veya x>3 bölgelerini verir; [−3,a] aralığıyla kesiştirdiğinde sol taraftan ortak eleman gelmez ve geriye yalnızca (3,a] aralığı kalır. Bu aralıktaki tam sayılar sırasıyla 4,5,6,7 ve 8 olmalıdır; a dahil olduğundan a=8 bulunur. İkinci eşitsizlikteki büyüktür işaretini gözden kaçırıp 3 sayısını da çözüme dahil edersen a=7 çeldiricisine düşebilirsin, sınırların dahil olup olmadığına mutlaka dikkat etmelisin.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
AYT (Alan Yeterlilik Testi), Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) kapsamında ÖSYM tarafından düzenlenen resmî bir sınavın ikinci oturumudur. Bu uygulama ÖSYM ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.